X
تبلیغات
کردستان در یک نگاه

کردستان در یک نگاه

این وبلاگ یک وبلاگ تحقیقاتی بوده و وابسته به هیچ گروه و جناح خاصی نمی باشد

کلماتی که کم کم در زبان کردی فراموش می شوند

من تعدادی از کلمات کردی را که به جای آنها از واژه های فارسی و یابیگانه استفاده می کنیم در زیر آورده ام امیدوارم که هر روز یک کلمه را از زبان شیرین کردی مان بزداییم تا این سند زنده مورد تهاجم بیگانگان قرار نگیرد. 

آپ = عمو

آران = قشلاق

آزا = سلامت

آ گرتن = آموختن

اِرد = زمین 

ئه ژنو ، چوک ،  زرانی ، زرانیین ، ئه نیشک = زانو

ئیسه (ئئستا ، ئایسه) = الان

ئه‌ندامان=اعضا

ئه وینار ، ئه‌ویندار=عاشق

ئه وین = عشق

ئاسایی = عادی

ئاماژه = اشاره
ئاشتی = صلح

ئاژه ل = دام

ئه ستیره = ستاره

ئه م  کاته تان  باش = وقتتون بخیر

ئابڵۆقه = محاصره‌

ئاوات ، هیوا = آرزو

ئه ژ=  از ، از اینجا، بیشتر در گویش لکی و گورانی رواج دارد

ئابوری = اقتصادی

ره خنه= نقد

ڕه‌گه‌ز=نژاد-جنس   

ڕه‌زبه‌ر=مهر     

ڕێکه‌وت=اتفاق

رو مه ت = صورت

ڒه ق ، ڒاق = خشک

ڒوچێان = یخ زدن

ڒه ش = سرنوشت بد

روژ  آوا  ،  خور نشین = مغرب

روژ هه لات  ،  خور هه لات = مشرق

رووداوه ، پیشهات  ،  قه و ماوه = سانحه

ریز = احترام   

ڕێکه‌وتی.. = در تاریخ ...

چه په ل ، ق ر‍‍ژ = کثیف

چه ک = اسلحه

چیا = کوهستان

چاند = فرهنگ 

چاوه روانی = منتظر بودن

چاوه‌ڕوان ، هه وي=منتظر        

چیروك = داستان

چلووره‌=قندیل,بستنی

چکه چکه ، هدي هدي = یواش یواش

چه م(چوم) = رودخانه

چۆر = سمج، لج باز

چاره نویس = سرنوشت

چاره سێ = چاره

چوئئر = پر رو

لاقم  ته زیگه ، لاقم ته زیوه = پام خواب رفته  

لیژایی = شیب

لاسار=تنبل

لێژنه‌=هیئت , داور

لوتکه = قایق

لاره = زجر عذاب

له اش = جسم

له‌سه‌رخۆ , به سپایی, به کاوه خۆ=آرام 

لو دوواو، له دوای = بعد از

له مه و به دوا- له مه و لا = از این به بعد

له مه و به دوا- له مه و لا = به بعد

لاف ئاو = سیل

لار - گیر = کج

له بیرم چوگه = فراموش كردم

قوویل= عمیق

قازانج = فایده

قژ = مو

قه نه ف = مبل             

قسه زل  = مبالغه گو

قه‌شه‌=کشیش

ق ژک = کلاغ

فره ، زور = خیلی

فرمیسک = اشک

فره  ویژ ،  زور  بلی ، ورینه = وراج  

زانکو = دانشگاه 

زوران = کشتی 

زاراوه = لهجه      

زاڵ بوون = چیره‌ شدن

زه‌ریاچه ‌= دریاچه

زوزان = ییلاق

زل = زرنگ

زه‌ق , بز=برجسته

وته ویژ = سخنگو

وورچ = خرس

ولام = جواب

وارخان = آپارتمان

ویریا = هوشیار ، نگهبان

ونه دیک ، ده روه چ = پنجره

وه گاوه = همین الان

وتوری = بدبختی

وه وی  ،  بووک = عروس ،  عروسک

وشه = کلمه    

وتوو ویژ = گفتگو ، بحث

جه ژن = عید  ،   جشن 

جه ژنانه = عیدی 

جیاوازی=  فرق

جاش = مزدور
جلو به رگ = لباس

جل دوور=خیاط 

جه له ک = گاو ماده

خوشم دوی = دوستت دارم

خاتی = خاله

خال = دایی

گوریان = عوض شدن 

گه نج ، لاو = جوان

گویره که = گوساله

گه ره ک = محله

گرینگ = مهم

گه‌ڵارێزان = آبان   

گۆم = تالاب

گرمه‌ = رعد

گیسانن = روشن کردن

گه ل = گروه، دسته

گرج = سرحال

گێ = نوبت       

گێڒ= گس (طعم )

گول آف = گودال آب

گوهار = گوشواره

گولک = گوساله

گوڵاو= آب عمیق

گرد، گشت، کل = همه 

گولی = جذام 

به‌رده‌نگ=مخاطب

بن کراس = زیر پیراهن

بوخه = گاو نر

بیر = چاه

به له ن گاز = بیچاره

به رخ = بره

بق ه آلیکی = خرچنگ

بق = قورباغه

به جی = انگشت

بران = قوچ

بزن = بز

به فر = برف 

بوچوون ، باوه ر ، بیر و را = عقیده

به ر له نیمه رو= قبل از ظهر

بال = بازو

برووسکه‌=آذرخش

بڕیار= قول ، پیمان ، عهد

برووسکه‌=آذرخش

به ڵام = ولی , اما

بال = بازو

به رهه م=اثر

به رده وام=پیوسته ، همیشه

بزان = دانشمند، دانا

بڒ = گروه

باساک = عزیز

بلئزه =  زبانه ی آتش

بژی بو ئه و بیره جوانه

به  ناو  بانگ = مشهور  ، معروف   

بزووتنه‌وه‌=جنبش

باوی نه ماوه = از مد افتاده

به  داخه وه = متاسفانه

بن کر = ته دیگ 

به ندیخانه، گرتووخانه = زندان

بیره وری = خاطره

باو = متداول

به روار = تاریخ

به رجه وه ن = منظره

باکوور = شمال

باشوور = جنوب

بالوز خانه = سفارت خانه 

بالویز = سفیر

به ر پرس = مسئول

به ره و پیری  ،  پیشوازی = استقبال

بوق مل = پس گردن

بلاو كردن = پخش كردن

به یانی = صبح

به ڵام = ولی

به ر  گیری= دفاع

به  یانی باش (bayani  bash )  -  روژ باش = صبح بخیر 

بوو مه  له رزه = زلزله

به ریز = محترم  

به ران به ر = روبرو  ،  مقابل

به ناو بانگ = مشهور  ، معروف

به ر  له مه = قبل از این

بریندار - زامار = زخمی  

سه هول = یخ

سنوور = مرز

سه رده م-هاوچه رخ = معاصر ، عصر

سه رنج را کیش= جالب ، قابل توجه

سنه = شاهین

ساینا = شاهین

سه‌ره‌کی=اصلی 

سر به رز = سربلند

سپاس = ممنون - تشکر - مرسی

سه‌رماوه‌ز= آذر

ستران گورانیپ = ترانه

ساکار=ساده

سام=هیبت

سیفا = تامل

سوین = گرما زدگی

خوازمه نی  ،  خواز بینی = خواستگاری

خه ریک  بوون = مشغول  بودن

خرخال ، بازنه = النگو

خو پیشان دان = تظاهرات

خوشه ویست = معشوق ، عاشق

خوینده کار = دانشجو

خوش ئه ویست = دوست داشتنی

خوشم ئه وی ، خوشم هه ره کی ، خوشم ده وی = دوست دارم

خه باتكار = مبارز

خه بات = مبارزه

خه‌زان=پاییز     

خاچ=صلیب

خاپوره = سرگرمی

خزم=فامیل

هه لوو = عقاب

هیز = نیرو

هچل = مخمصه

ه رج = خرس

هه وشی = حصار

هه نگاو = قدم

هه ته و = افتاب

هه لیت و په لیت = چرت و پرت 

هه لمه ت = تهدید
هیرش = حمله
هه‌ل=فرصت           

هه‌واڵ , نوچه=خبر 

هزر , بیر=فکر

هه‌ل , ده رفه ت =فرصت

هه‌ره‌س , ڕندو =بهمن 

هه‌واڵ= دوست ، یار

هه‌نده‌ران=خارج کشور

هزر=فکر

هه‌ل=فرصت

هه‌تد=غیره‌

هه‌ره‌س=بهمن

هه ره شه = تهدید

هیرش، په لامار = حمله

هه لمه ت = تهدید

هیرش  = حمله

هه ست = احساس

هو = دلیل

هووکاره بین = عادت کردن

هه رده گل= قبلا

هویژه= صدای خزیدن مار

هه رازگانی = تاب بازی

هه ل آووردن = تاب خوردن

هه لاووه= تاب

هه لورکێ= گهواره   

هنه ک ته گه رده مه کێ = باهات شوخی می کنه

هر بژی = زنده باد

هاژه = صدای آب

هه ول = تلاش

هلم = بخار

هه وی = انتظار

ته ما    ( تمامه  ئه و  کاره  بکه م  ) = تصمیم ( تصمیم دارم آن کار را بکنم )

تماته tamate  -  بانجان = گوجه فرنگی

تیانه = دیگ

تیكه ل = قاطی 

تیتالی = شوخی

توره = عصبانی

ته رم = جنازه

ته رچک = ترد و شکننده

تكه = چك چك آب

تراویلکه‌=سراب        

ته‌وقه‌=مصافحه

تانه‌=طعنه  

ته‌وه‌ره‌=محور

تایبه‌ت=مخصوص

تووپین = مردن حیوانات (در لکی فعل بکاربرده شده برای مرگ حیوانات و انسانها فرق میکند )

تووپون = فوتبال

تئی جه = آبکش

تیز ته بینه مورێ = مسخرت می کنه!

ته ک = کنار

تولک = طوله سگ

ته رمه شوور= مرده شور

ته شی = دوک

نیشتمان = میهن

نووسراوه  ،واته  ، ووته = عبارت 

ناو چاو  ،  چاره نووس = طالع 

نه وسن  ،  چلیس = شکمو

نه‌سه‌ق=سخن ارزنده

ناسراو=آشنا

ناخ=درون

نیمه رو سا = آرام گرفتن و در خانه ماندن در گرمای بعد ظهر (نیمه رو سات داشتوی کور ) 

نارک = گونه

نه ری = بز نر

ناوبانگ=شهرت

ني سك = عدس

مال په ر = home pag

مه له = شنا

مێژوو = تاریخ

مانگه شه و = مهتابی

مروو = بشر ، انسان

مووچرک = مور مور شدن

ملوینک = گردنبند 

مل = گردن

متمانه‌=اعتقاد 

ماڵپه‌ڕ=سایت

ماف = حقوق

مان گرتن = اعتصاب کردن 

میشك = مغز

ماڵپه‌ڕ=سایت

مووچه‌=دستمزد       

مووچه‌خۆر=کارمند       

متمانه‌=اعتقاد

مالاون = نگهبان خانه 

مئلئ ه = آبتنی

مڒ = غمگین، گرفته

مریشک = مرغ

می = میش

مه رج=شرط

ماسی = ماهی

مته = عمه

دراو = داده (data)

ده وا  کردن ، داوا کردن = خواستگاری

ده س وشک ،  رژد = خسیس 

ده سکه وت   ، داهات = فایده

دیل = اسیر

دوورین = دوختن 

ده سه لات = قدرت

ده یر = عقاب

دوای نیمه رو= بعد از ظهر

داخوازی = درخواست  , خواستگاری

دوردونگ=مشکوک

دلنیا = مطمئن

ده سروکه = روسری

ده سروکه , له چکه = روسری

دژ= سالم

ده آر = گله گاو

دیک =خروس

ده نیسک = کم عمق

دیسان=دوباره

ده شک = بچه خر

ده سپێک = شروع

دامه رزاندن ،  دا مه زراندن = استخدام 

ده ق  کردن = تا  کردن  

کات = وقت

که رویشک = خرگوش

کولان .کوجی = کوچه

كیشه = مشكل

که‌نیسه‌=کلیسا

کانی=چشمه‌          

که س مه زان=رمز آلود

که ون = کهنه

کون = چادر ییلاقی

کوم   = کلاه

کار = بزغاله

کور = عمیق

کول = تپه

که وش ته ک = غار

کوسی = لاک پشت

کویژ بردن= جمع شدن یا مچاله شدن

که ل = ناقص

که ژ= توری

کار ﺋه ده س = کارمند

کایه(گه مه)= بازی 
كه وا = پس

كه لتور = فرهنگ

کووچک  ،  به رد = سنگ

كه له پور = میراث فرهنگی

کۆماری = جمهوری

كه له ك ، ده عه ل = کنار

شاراوه‌=مخفی

شه گه , شاگا = سلام, درود

شه که ت  بوون ،    ماندوو  بوون  ،   هیلاک  بوون = خسته شدن 

شایانی  نیه  = ارزش  نداره 

شه ر = جنگ

شین = آبی

په ز ، مه ر ، ئاژه ل = گوسفند

پرسیار= سوال

پیت = حرف

پیکه وه = با هم

پیرۆز=مقدس

پشک=قرعه

پشتیوان=‌حامی 

په په  سلیمانکه = هدهد 

پرچه شه ر = بدرفتار، عصبانی  

په ز = گله گوسفند

پژاره = غم غصه

پاش مه نه = باقیمانده از چیزی

په پله خیزان = قاصدک

پورزا = پسرخاله.دخترخاله

پال که فتن  ،  را کیشان = دراز کشیدن 

په لامار  ،  هه لمه ت = حمله ، هجوم 

پرخه پرخ = خر و پف 

پێ = پا

په له  ، په له  په ل = عجله

پاریزگا = استان

پسپور = متخصص

ژماردن = شمردن

ژین  ،  ژِیان = زندگی

ژیر خان = زیر زمین

ژار= فقیر

ژوان=قرارملاقات  

حه زم لیته = میخوامت ، خاطر خواهتم !

حزم  لییه تی = دوست دارم 

یاسا = قانون 

یاریه ، یارمه تی ، یارییه = کمک

یه ک آگیر =  متحد 

یڵه = ولگرد

 

+ نوشته شده در  شنبه 13 فروردین1390ساعت 0:32 قبل از ظهر  توسط ام  | 

نام‌های کردی برای پسران و دختران

نام‌های کردی برای پسران و دختران

 

1.          ئابا : پدران ، اجداد

2.          ئابتین : نام پدر فریدون

3.         ئابرا : برادر بزرگ

4.         ئابیستا : ئه ویستا ، کتاب آسمانی زرتشت

5.         ئاپولو : خدای هنر در ایران باستان

6.         ئاترو : آتشین

7.         ئاتروپات : نام سرداری در زمان حمله اسکندر بل

8.         ئاتروسا : مانند آتش

9.         ئاتلیا : نام یکی از شهرهای ماد باستان

10.       ئاتور : آتش

11.      ئاتوربان : آتشبان

12.      ئاتوسا : نام یکی از شاهزادگان کرد ماتیانی در سال ۷۱۶ قبل از میلاد

13.      ئاتوی : نام یکی از سرداران ماد

14.      ئاته ر : آتش

15.      ئادان : زمین حاصلخیز

16.      ئادو : خدای باد در ایران باستان

17.      ئاده م : انسان خوب

18.     ئارا : آرایش دلپذیر ، خوشمزه

19.      ئاراد : نام فرشته ای است در کیش زرتشت

20.       ئاراز : اشک چشم ، یکی از سرداران کرد زعفرانلو ، رودخانه ای بین آذربایجان و ایران

21.      ئارازیاش : نام شهری باستانی

22.      ئاراسپاس : از بزرگان ماد و نگهبان معبد پانته آ

23.      ئاراس : ئاراز

24.      ئاراسته : آرایش شده چیزی را به کسی متوجه کردن زیبا

25.      ئارامیش : ابریشم

26.      ئارام : آرام ،آرامش

27.      ئارباس : کورد ، لقبی است که یونانیان به کیقباد دادند

28.     ئارباکو : از سرداران ماد

29.      ئارخه یان : مطمئن ،آسوده

30.      ئاردا : نام فرشتهای در آیین زرتشت

31.      ئاردو : از اسامی باستانی ایرانیان

32.      ئاردهلان : نام سابق  ولایت کردستان

33.     ئارده و : په پوله

34.     ئارش : پسر اروین از شاهزادگان کیانی ،آرش کمانگیر معروف ، معنا

35.     ئارشام : آرشام از بزرگان ماد

36.     ئارشو : نام یکی از سرداران ماد

37.     ئارشین : پهلوان باستانی

38.     ئارمینا : ئارمین

39.     ئارمان : هدف

40.      ئارمین : نام پسر کیقباد ، آرام گرفتن

41.      ئارنا : آریایی نژاد

42.      ئاروا : فرشته ای از آیین زرتشت

43.     ئاروان : زاد سفر ، توشه ، آذوقه

44.     ئاروین : آزمون،تجربه از شاهزادگان کیان

45.     ئاروکو : نام یکی ازسرداران کردستان

46.     ئاره به با : نام کوهی معروف در بانه

47.     ئاره ز و : آرزو

48.     ئاریا : اقوام سفید پوست

49.     ئاریارات : نام پادشاه باستانی

50.      ئاریاس : نام یکی از شاهان ولایات ماد

51.      ئاریام : ایرانی ، آریا

52.      ئاریو برزین : سردار دلیر کرد که در برابر یورش اسکندر مدتها پایداری کرد

53.     ئاریتما : نام یکی از سرداران ماد

54.     ئاریز : کوهی است در اطراف سنندج ، نام گلی

55.     ئارین : نژاد هند و ارو پایی

56.     ئاریوان : نام قبیله ای در قوم ماد

57.     ئازا : نترس

58.     ئازاد : وارسته

59.     ئازاده : اصیل ، وارسته

60.      ئازادان : نام یکی از بزرگان دوره ساسانی

61.      ئازر : نام قدیمی کوهستان ساسون در ترکیه

62.      ئازرم : حیا ، شرم

63.     ئازور : کوهی در اطراف در یاچه وان ترکیه که اکنون ساسون نام دارد

64.     ئازیتا : دختر پادشاه ماد ، مادر کورش

65.     ئازین : زینت

66.     ئاژال : سبزه، گیاه

67.     ئاژه نگ : نام درختی

68.     ئاژین : ریز ، روان ساختن

69.     ئاسا : ساده ،  معمولی ، مانند

70.      ئاسایش : راحتی

71.      ئاسالان : بهاران

72.      ئاسک : آهو ، آسکه

73.     ئاسه مین : گل یاسمن

74.     ئاسیتاگ : آستیاگ نام یکی از پادشاهان ماد

75.     ئاسیرت : نام یکی از اقوام باستانی کرد

76.     ئاسیرتا : نام طایفه ای از عشایر کرد

77.     ئاسکه : آهو

78.     ئاشیان : مسکن

79.     ئاشیده : نام قبیله ای از کرد های اطراف مو صل

80.      ئادان : زمین حاصلخیز

81.     ئادو : خدای باد در ایران باستان

82.     ئاده م : انسان خوب

83.     ئاغوک- ئاغاوک : نام شاعر ، ترانه سرایی و خواننده کرد در سوریه

84.     ئافاق : عالم

85.     ئافتاو : خورشید

86.     ئا فه رین : احسنت

87.     ئاکاردا : نام یکی از اقوام کرد

88.    ئاگا : دانا ، دانشمند

89.     ئاگادار : آگاه دار

90.      ئاگار : آتشکده

91.      ئاگری : برنگ آتش ، نام کوهی در کردستان ترکیه

92.      ئالانه : شاهین، نوعی پرنده

93.     ئالاکو : بلند ترین نقطه کوه

94.     ئالکه : نام کوهی در کردستان

95.     ئامان : آمدن ، هشدار

96.     ئامیار : همراه ، همسفر

97.     ئامیان : مایه

98.     ئاناهیتا : نام الاهه آب

99.     ئاوان : سرسبزی ، شادابی، آباد

100.    ئاوا : آباد ، غروب کردن خورشید

101.   ئاواره : سرگردان ، نام ملا احمد شلماشی شاعر و انقلابی کرد

102.   ئاوال : نوعی گیاه سبز ، ها و شان

103.   ئاوه ر : عقل ، خرد

104.   ئاوه ز : فهم و شعور

105.   ئا وه نگ : شب نم

106.   ئاوه نیا : گندمی که سبز شده

107.   ئاویرکو : آتشگاه

108.  ئا ویرین : برنگ اتش

109.   ئاویسا : کتاب زرتشت

110.   ئا وینه : آینه

111.   ئاهون : آرام ، متین هم معنی میدهد

112.   ئا هو را : صاحب ، سرور

113.  ئا هو ران : نام کوهی

114.  ئاهوو : غزال

115.  ئا هه نگ : نوا ، نغمه

116.  ئاهیر : آتش

117.  ئایا : بیدار

118.  ئایال : بهار

119.  ئایر : آتش

120.   ئا یرا : آتش

121.   ئا یناز : نهایت ناز ، نهایت زیبایی

122.   ئودا : مادر

123.  ئودار : تر و تازه

124.  ئورنج : نام همسر زرتشت

125.  ئوریا : زیرک ، هوشیار ، معلم

126.  ئوگر : انس ، الفت

127.  ئومید : امید

128.  ئو یار : ئا و یار

129.  ئه خته ر : درفش

130.   ئه خشان : بهاء ، ارزش

131.  ئه دا : ناز ، کرشمه

132.  ئه دیسا : نام شهری کرد نشین در بین النهرین

133.  ئه ربوت : حنایی رنگ

134.  ئه راسن : عموی زرتشت پیامبر

135.  ئه رتیکا : حکومت کرد در ماروین

136.  ئه ر جن : نوعی پسته کوهی

137.  ئه ر خوان : گل ار غوان

138. ئه رد شیر : سر سلسله اشکانیان

139.  ئه رژه ن : نو عی درخت سخت

140.   ئه رژه نگ : نام کتابی ، نام پهلوانی باستانی

141.  ئه ر سه ن : جمعیت

142.  ئه ر شه ک : زورمند

143.  ئه ر شیا : مسند فرمانروایی

144.  ئه ر وانا : نام گلی سنتی

145.  ئه ر وه ند : زیبایی ، نام رود و کو هی در همدان

146.  ئه ریانا : آریایی

147.  ئه ژی : زنده

148. ئه ژیر : هوشمند ، خرد مند

149.  ئه ستو : عهده ، شانه

150.   ئه شکان : قطره های آب ، سر سلسله شاهان ساسانی

151.  ئه شو : پاک طینت

152.  ئه فسانه : داستان غیر واقعی

153.  ئه فشین : نام کوهی در کردستان

154.  ئه کوان : کوه ها

155.  ئه گریجه : زلف

156.  ئه لالات : تجمع گروهی برای امری ، لنجه

157.  ئه مو ین : اشک

158. ئه هوه ن : آرام

159.  ئه هورا : صاحب فرمانروایی

160.   ئه وینار : عاشق

161.  ئیرج : ایرج ، پسر بزرک فریدون

162.  ئیلیان : پناهگاه ، ماوا

163.  ئیسترا : ترانه

164.  ئیزا : پاداش

165.  بابان : خاندان ، یکی از خاندان معروف

166.  بابونه : گیاهی بهاری با بوی خوش

167.  بابه ت : روا ، شایسته ، متناسب

168. بابه ک : نژاد ، تیره

169.  با به ک : امین ، استوار

170.   بابه کان : لقب اردشیر

171.  با تینوک : گل سرخ

172.  باجیلان : باژ یلان ، عشیر ه ای از کردها

173.  باخان : با غها

174.  بارام : ستاره مریخ ، یکی از شاهان ماد

175.  بارمان : نام پهلوانی تورانی

176.  با ریسان : قبیله ای از کردهای کو هستان

177.  بازان : به زرتشتی که مسلمان شده گفته می شود

178. بازوه ر : پرنده ای است

179.  بازیار: بازپرس، باز دارنده

180.  بازیان : نام محلی در کر دستان

181.  باژ یلان : باجیلان ، نام قبیله ای از کردها

182.  باستینک : غنچه ، گل تازه شکفته

183. باسک : به پر پرنده گویند

184. باسکار : قدرتمند

185. باشار : مقاومت

186. باشیلا : شیدا ، سرگشته

187. با لا به رز : بلند قد

188. باله وان : نو عی پرنده شکاری

189. باوه ر : مرز بین دو مزرعه ، جویبار مو قتی

190.   با وه ند : اصیل

191.  با وین : یکی از قبایل کرد

192.  باهور : باد سخت

193.  برزو : دلیر

194.  بریقه : شوق

195.  بریوان : نام یکی از قبایل کرد خراسان ، دختران همراه چوپان

196.  بز وین : محرک

197.  بيگه رد : بی عيب

198. بژ وار : سر سبز

199.  بژ ول : مژده ، مژدگانی

200.    بژ وین : سر سبز، سبزه زار

201.   بژیو : قوت ، روزی

202.   بنتا : نو نهال

203.   بنو شه : بنفشه

204.   بوار : محل عبور در رود خانه

205.   بوبان : نام منطقه ای در کردستان

206.   بوروا : باور ، تصدیق

207.   بوژان : رشد کردن

208.  بو ژانه : گل خوشرنگ که بوی خوشی ندارد

209.   بو نخوش : خو شبو

210.   به هار : عروس

211.   به بیونه : با بونه

212.   به تاو : روان ، سریع

213.  به تین : با قدرت ، نیرومند

214.  به خته ور : خوشبخت

215.  به ختیار : صاحب اقبال

216.  به خشا : بخشنده

217.  به خشین : بخشیدن

218.  به رام : خوشبو

219.  به رامه : خوشبو

220.   به رتاو : آفتاب

221.   به ردل : محبوب ، عزیز ، صبحانه

222.   به رزاو : آبشار ، مد دریا

223.  به رزو : شکوه و عظمت

224.  به رزه ک : سکو ، جای بلند

225.  به رزین : منبر ، نام یکی از رهبران

226.  به رکو : تو شه و زاد ، نقطه مقابل پاشکو

227.  به روار : کوهستانی در منطقه کردستان

228.  به رهه م : میوه ، ثمر

229.  به ریز : ارجمند

230.   به ژوار : نوعی درخت سخت

231.  به ستام : نام دهی در کردستان

232.  به ستو ره : جویبار

233.  به سوز : شاد ، خوشحال

234.  به ش : پیشانی سفید

235.  به فران : پاک ، سفید مانند برف

236.  به فه ر : مبارک ، برف

237.  به لار : طناز

238. به نا : گیاهی خوردنی

239.  به ناو : معروف ، مشهور

240.   به نه وش : گل بنفشه

241.  به هار : بهار

242.  به هرام : ستاره مریخ ، یکی از شاهان ماد

243.  به هرک : دریاچه

244.  به هارات : گیاهی خوشبو

245.  به همه ن : از اسامی باستانی ، فرشته ای در آیین زرتشت

246.  به هه شت : فردوس

247.  به یبوون : نام گلی

248. به ینه ت : وفا ، عهد

249.  بی تا : بی همتا ، نمونه

250.   بیتاوان : بیگناه

251.  بیژه ن : نام پهلوانی معروف ، ترانه خوان

252.  بیساران : نام روستایی در کردستان

253.  بیستون :کوهی معروف در کرمانشاه

254.  بیسو : بی گمان

255.  بیشو : بی اندا زه

256.  بیکه س : تنها ، بی کس

257.  بیهزاد : از نژاد خوب

258. فردین : دارنده آیین زرتشت

259.  فرشاد : فرشاد

260.   فروهر : روح ، جاویدان

261.  فر مسک : اشک

262.  فریشته : پری

263.  فریناز : پر یناز

264.  فه رامرز : نام پسر رستم

265.  فه را نه ک : نام مادر فریدون

266.  فه ر زاد : فرزاد

267.  فه ر زا نه : فرزانه

268. فه ر زین : وزیر درباری شطرنج

269.  فه ر شید : فرشید

270.   فه ریبا : فریبنده

271.  فه ریکه : سبزه نرسیده

272.  فیان : شرم آور

273.  فه هیمه : عاقل

274.  قا ره مان : قهرمان

275.  قاسپه : آواز کبک

276.  قومری : نام پرنده ای است

277.  قه ند یل : نام کوهی ، لوستر

278. کابان :کد بانو

279.  کا را کو : نام ایالتی از سرزمین ماد

280.  کار دوخ : نامی برای قوم کرد

281.  کا رزان : دانا ، عاقل

282.  کا ر و س : گیاهی خو شبو

283. کاله : نو ر س

284. کا مره وا : کا میاب

285. کانی : چشمه

286. کاوه : کاوه منسوب به کاوه آهنگر

287. کاوان : انقلاب بزرگ ، سخره سنگی

288. کاویار : کو هنورد ، نگهبان کوه

289. کریشه : نوعی پارچه

290.   کلارا : نام کوهی در اطراف پنجوین عراق

291.  کو چه ر : مهاجر

292.  کوردستان : نام سرزمینی رویایی که مهد تمدن است

293.  کوردو : نام باستانی در باره کردها

294.  کورده : خطاب به یک کرد

295.  کوسار : کوهستان

296.  کو یار : همراه سفر در کوه

297.  که ژال : زیبا ، زیبا روی

298. که ژان : کوهها

299.  که ژو : سفید پوست

300.   که ژین : ابریشم

301.   که وی : کوه برفی ، معنی کبک هم می دهد

302.   که و یار : حامی و نگهبان

303.  که هیا : کد خدا

304.  کی وار : گیاه خاردار

305.  کیو سان : کو هستان

306.  کیو مه رس : نام نخستین پادشاه پیشدادی کرد

307.  که‌ژال : آهو ، گونه‌ای از واژه خه‌زال ، غزال

308.  کویستان : کوهستان

309.  که زوان : کوه نورد ، مردکوه

310.   گزینگ : آخرین و اولین زرده آفتاب ، نام آتشکده بزرگ کردها

311.  گزیزه : نوعی گل

312.  گلاله : طرح ، نقشه

313.  گلاویز : ازماه های کردی ، همسر یکی از سرداران کرد

314.  گلیار:گل انار

315.  گو وه ند : شادی ، عروسی

316.  گو ده رز : نام یکی از فرزندان کاوه آهنگر

317.  گو لان : گلها ، نخستین ماه بهاری در کردی

318. گو لچه ن : گل انار

319.  گه‌لاویژ : ستاره ، شباهنگ

320.   لاوین : قبیله ای از کردها ، نوازش دهنده

321.  لیلا : دختر کیقباد که در ۳ سالگی مرد

322.  لیو ال : لب لعل

323.  سابان : نشانه ، شناخت راه

324.  ساتا : نام یکی از سرداران ماد

325.  ساران : سران ، امرا

326.  سارم : نامی برای مردان

327.  سارمه : گل زرد در پاییز و بهار

328. ساریسا : نام شهری باستانی

329.  ساسون : نام امارتی کردنشین در بتلیس ، اسم کوهی در ترکیه

330.  ساکا : یکی از طوایف کرد

331.  سه فین : کشتی

332.  ساگار : یکی از طوایف کرد سوبار

333. سالار : سالار بن ماملان از امرای کرد ، پیشرو

334. سامان : دارایی ، پاک و صاف

335. سامه : پیمان

336. سا مینه : اسم قبیله ای از اکراد بود

337. سانا : آسان ، سهل

338. سانیار : نام قبیله ای از اکراد

339. ساوا : نوزاد ، بچه کوچک

340.  ستیره : ستاره

341.  سرمه : گردنبند طلا وجواهر

342.  سرهاتی : نام یکی از طوایف هرکی کنو نی

343. سره وان : آرامش

344. سریوه : سرود ، نسیم

345. سکالا : شکایت

346. سنور : مرز ، سرحد

347. سودابه : همسر کیکاووس

348. سوران : لهجه ای از زبان کردی

349. سورمه : سورمه چشم ، نامی دخترانه

350.  سوزه : باد خنک

351.  سو شیا ن : موعد دین زرتشت

352.  سو لاف : آبشار

353. سولان : نام گلی

354. سو یند : قسم ، سو گند

355. سه ر به رز : سر بلند ، محترم ، با افتخار

356. سه تیا : دنیا ، روزگار

357. سه ر به ست : آزاد ، وارسته

358. سه ر په ل : فرمانده

359. سه ر چل : شاخه نازک

360.  سه ر ده م : هنگام ، لحظه

361.  سه ر کاو : فرمانده ، قله کوه

362.  سه ر گول : بهترین از هر چیزی ، سر سبد

363. سه روک : رهبر

364. سه روناز : سرو ناز

365. سه روه ش : شاد مان

366. سه روین : رو سری ، سر پوش زنانه

367. سه مه ن : گل یاس ، بت

368. سه مه ند : اسب زرد رنگ

369. سه ناز : بندر خوش آب و هوا

370.  سه وین : روسری

371.  سه هند : نام کوهی در آذر بایجان

372.  سه یفان : شکارچی

373. سی وان : نام کوهی

374. سیا  مه ند : سیا مند

375. سیبار : نام قلعه ای

376. سیروان : نام دهی در کردستان

377. سیمین : زرین

378. سمیرا : رخسار

379. سارال : روستای خوش آب و هوا نزدیک سنندج

380.  سانل : شبیه و مانند

381. شاباز : باز شکاری

382. شا په ر : پر بزرگ پرندگان

383. شادی : خوشی

384. شارو : بکر ، دست نخورده

385. شاکو : شاهو ، کوه بزرگ

386. شا مار : قهر مان

387. شانا : باد ملایم

388.شا ناز : ناز دار ، آهنگی در مو سیقی دوران ساسانیان

389. شانی : با ناز راه رفتن

390.  شاهروخ : نام یکی از شاهزادگان کرد

391.  شاهوار : نیرومند

392.  شاهین : عقاب

393. شایان : لایق ، شایسته

394. شوران : تنو مند

395. شوره بی : بید مجنون

396. شه راره : گرمای سوزان

397. شه رمین : با شرم و حیا

398. شه ر وین : نام کوهی در کردستان

399. شه کره : نوعی گیاه

400.   شه مامه : دستنبو

401.   شه نگه : زیبا

402.   شه و با : نسیم شب

403.  شه وین : پریشان ، آشفته

404.  شه و که ت : بزرگوار

405.  شه و مه : مهتاب

406.  شه و نه م : شبنم

407.  شه هریبان : شهر یار

408.  شه هلا : افسونگر

409.  شه سوار : نام سرداری

410.   شه یدا : عاشق

411.  شهین : نام پرنده ای

412.  شیاکو : نام کوهی است در اطراف گیلان غرب

413.  شیر دل : نام یکی از سرداران کرد ایوبی

414.  شیبا : باد خنک

415.  شیر زاد : از خا ندان کرد

416.  شیرین : معشوقه لیلی ، مطبوع

417.  شیما : اسم زیبا برای دختران

418. شینا : توانا ، قدرتمند

419.  شیوا : آبی رنگ ، سبزه زار ، رسا

420.   شیواو : گرفته ، نگران

421.  رابین : مشاور ، معتمد

422.  رازیار : راز دار

423.  رازاو : آراسته

424.  رازیان : نام دهی در کردستان ایران  و عراق

425.  رازین : رازان

426.  راژانه : رازیانه

427.  راسپر : سفارش کننده

428. راشین : تو شه

429.  راگر : راه گیر

430.  راماو : متفکر

431.  رامتین : نام سازنده

432.  راویار : شکارچی

433. رامین : معشوقه ویس

434. راهی : نجات ، آزاد

435. راهین : آموزنده ، آموزگار

436. روبار : رودبار

437. رزگار : رهایی ، نجات

438. رزمان : جنگجو

439. روبه خال : رویه خال

440.  روپاک : رو پاک

441.  روخسار : سیما ، رو

442.  روزان : ایام ، دوران

443. روزگار : زمانه

444. روژ بهار : روز بهاری

445. روسا : روسا از اسامی باستانی که در کتیبه بیستون آمده است

446. روسته م : قهرمان و پهلوان نامدار

447. رو شنه نگ : زیبا رو

448. روکسانا : زیبا رو

449. رو گه ش : خندان ، بسیم

450.  رو مه ت : رخ ، گو نه ، صورت

451.  رو نیاس : نام گیاهی

452.  روژ ینه : روژین

453. روژینا : مانند روز

454. روزیتا : نام گلی سرخ رنگ مشهور در  فرانسه

455. روژیار : خورشید ، آفتاب

456. رهبه ر : فرمانروا

457. ره زین : نمکین ، دهی در کردستان ایران

458. ره گه ز : نژاد

459. ریبان : ره بان

460.  ریبه ر : باخچه

461.  ریبین : راهنما ، راه شناس

462.  ریتا : شبروی

463. ریحانه : نوهی سبزی خوش بو ، ریحون

464. ریز ین : ریزان

465. ریژان : باریدن تند باران

466. ریژاو : آبشار ، نام ییلاقی در قصر شیرین

467. ریژه ن : برکت

468. ریژنه ‌: باران تند در هنگام آفتاب

469. رینما : راهنما

470.  ریسا : عرف ، عادت

471.  ریده ر : رخصت ، مفت

472.  رحیم : رحم گننده

473. رهءف : مهربان

474. رحمان : بخشنده

475. روژ : خورشید

476. زارین : نام کوهی در غرب ایران

477. زاموا : منطقه ای کشف شده و باستانی در سردشت ، ربط 

478. زونا : گیاهی با گل سیاه رنگ

479. زردشت : پیامبر اقوام ایرانی که در سواحل دریاچه ارومیه ساکن بودند

480.  زرو : گیاه برگ زبر

481. زریا : دریا

482. زریبار : نام دریاچه ای در مریوان ، زرگون

483. زریوان : دریا بان

484. زمناکو : کوهی در اطراف حلبچه

485. زورار : جریان تند آب ، پر اب

486. زوران

487. زه به ر : بهره

488.زه واره : نام برادر رستم دستان

489. زیبا : قشنگ

490.  زینار : سنگ بزرگ

491.  زیره ک : دانا ، هوشیار ، نام خواننده بزرگ کرد

492.  ژیوار : کنار ، حاشیه

493. ژاله : نام گلی

494. ژالان : گل ژاله

495. ژیار : تمدن ، فرهنگ

496. ژیان : زندگی کردن ، نام روزنامه دیگر پیره مرد

497. ژیلا : اسم دختر

498. ژیلوان : نام پسر کرد

499. ژین : حیات ، زندگی

500.   ژینا : زندگی

501.   ژینه ر : راژیان

502.   دادا : خواهر

503.  داوه ر : داور ، قاضی

504.  داژ یار : رزق و روزی

505.  دایان : ماما

506.  دژار : قلعه

507.  دلارا : معشوق

508.  دلارام : آسوده

509.  دلاوا : بخشنده

510.   دلبهر : دلبر

511.  دل پاک : یکرنگ

512.  دلخوش : دل خوش

513.  دلدار : عاشق ، شجاع ، زنده دل

514.  دلزار : دلزار

515.  دلروبا : دلربا

516.  دلشاد : خوشحال

517.  دلکه ش : دلکش

518. دلگیر : محبوب

519.  دلنه واز : دلنواز

520.   دلوفان : مهربان

521.  دله ناز : دلناز

522.  دلیر : شجاع

523.  دورنا : نام پرنده ای بسیار زیبا

524.  دمان : کشتزار

525.  دلان : صاحب دل

526.  ده ریا : بحر

527.  ده لیا : دریا

528. دینا : پسندیده

529.  دیوا : تارا

530.  دیا : بینائی و  نورچشم

531.  خاکسار : فروتن

532.  خه شایار : فرمانروا

533. خورشید : آفتاب

534. خوسره و : نام پادشاهی

535. خوشناو : سخا وتمند

536. خو گر : انیس

537. خونچه : غنچه

538. خه بات : مبارز ،کوشا

539. خه را مان : با ناز رفتن

540.  خه رمانه : هاله ماه

541.  خه زال : تند وتیز

542.  خه زه ل : برگ خزان

543. خه یال : وهم ، خیال

544. خا تون : خانم

545. خسرو : نام پادشاهی

546. جمشید : از اسامی باستان

547. چالاک : چابک

548. چاوگش : چشم روشن

549. چاوکال : چشمی که مایل به آبی باشد

550.  چاوش : آوازخوان

551.  چاویار : ناظر ، نگهبان

552.  چرکو : جنگل انبوه ، کوه جنگلی

553. چرو : جوانه درخت ، شکوفه برگ

554. چریکه : صدای خوش ، صدای رسا

555. چیروک : افسانه ، داستان به زبان شیرین کردی

556. چنار : درختی است جنگلی

557. چنوور : نام گلی

558. چه له : زیبا

559. چیمن : خرمی و آبادانی       

560.  تابان : تابنده

561.  تافگه : آبشار

562.  تاسا : آرزو مند

563. تا لا : بخت و اقبال

564. تالان : زیبائی محسورکننده

565. تامان : دیواری از جو انه تنیده شده

566. تاویار : آتشبان

567. تریفه : شعله ، تابش ماه

568. تریشه : تابش ماه

569. تلیا : آسوده

570.  ته نها : تنها ، تک ، یگانه

571.  توانا : قدرتمند

572.  توتیا : تر بیت شده ، دست آموز

573. توران : دام بان

574. توروس : نام کوهی در کردستان ترکیه

575. توشه : زاد سفر، توشه سفر

576. ته رانه : آواز

577. ته رسا : معشو قه معروف شیخ صنعا

578. ته بار : دودمان

579. ته رو : درختی جنگلی

580.  ته نا : آسوده

581. ته ما : امید، منتظر

582. ته ناز : نازنین ، با کرشمه

583. ته وا : امید

584. ته وار : شا ه باز

585. ته وال : پرنده

586. تیبا : آهو

587. تیرداد : از سرداران دوره ماد

588.تیراو : سیراب ، شاداب

589. تیروژ : آفتاب

590.  تیناب : رویا

591.  تینا : گل

592.  تیما : جلگه ، دشت

593. تیشک : ذرات نور خورشید

594. پارسا : پرهیزکار

595. پاکدل : پرهیزگار

596. پاکرو : خوش رفتار

597. پا کناو : خوش نام ، مورد احترام

598. پا کیزان : پاکیزه ها

599. پر بار : پر میوه ، پر ثمر

600.   پر دل : با جرات

601.   پر سا : جویا ، سایل

602.   پرو سکه : جرقه

603.  پژال : جوانه نازک

604.  پژان : پخش کننده

605.  پشتیار : حامی

606.  پوشین : سرزمینی که پر از گیاه خشک باشد

607.  پویا : دونده ، رونده

608.  پویان : پوییدن

609.  پوین : مرغ کاکل دار

610.   پویه : تاج سر هد هد

611.  په پوک : بی نوا

612.  په پوله : پروانه

613.  په ردیس : بهشت

614.  په ردیکا : نامی در ماد باستان

615.  په رژین : پر چین ، مرزی که با گل و گیاه درست کنند

616.  په ر وین : ثریا

617.  په روا : نترس ، پروا

618. په روان : نام شهری

619.  په رویز : نام شاه ساسانی

620.   په ری : فرشته

621.  پریسا : مانند پری ، پری مانند

622.  پریشاد : پریشاد

623.  په ریناز : زیبا مانند پری

624.  په شوک : آشفتگی ، پریشان

625.  په یمان : از ته دل گریه کردن یا خندیدن

626.  پژمان

627.  پیشرو : جلو دار

628. په یام : خبر ، پیغام

629.  پیروت : مرشد

630.  پیشکه و : مترقی

631.  په ژاره : پژاره ، نگرانی

632.  په ژماره : فکر و خيال ، تنها در کردی ايلامی کاربرد دارد

633. په شيو : افسرده ، عمومی

634. پشیو : پریشان حال

635. پرسیار : جویا

636. پاریز : نگهدارنده ، نگهبان

637. میشواک : منطقه ای در کردستان

638. ماران : ییلاقی در اورامان

639. مارتیا : نام سردار ایلامی طبق نبشته سنگ بیستون

640.  ماریا : پهلوانان و جنگاوران قوم میتانی کرد را ماریا می گفتند

641.  مارین : نام گیاهی که فقط در کوهستان ها می روید

642.  ما رینه : یکی از آثار باسنانی در ترکیه

643. ما زیار : سردار ماد در لشکر کورش

644. ما ژ ده ک : نام پیامبر ایرانی در دوره ساسانی

645. ماسا : ماه آسا

646. مامز : آهو

647. مانا : نام دولتی در ماد ، نام خداوند  بزرگ

648. ما نو شا : آب خوردن ، ما نوش

649. ماندانا : دختر اژدیدهاک که مادرش کورش بود

650.  ما نوش : ماه نوش

651.  ماهر و : رخ همچون ماه

652.  ماه شه ره ف : ماهشرف ، نام همسر خسرو خان والی اردلان که شاعر بر جسته ای نیز بود

653. ما هور:تابناک

654. مر وا ری : مروارید ، سنگی است قیمتی

655. مروف : انسان

656. مزدا : بزرگ

657. مو ژده : نوید ، مژده

658. مه ترا : باران

659. مه ر جان : سنگی قیمتی سرخ رنگ

660.  مه رینا : نام روستایی

661.  منیژه : محراب

662.  منو چهر : پیشداوری

663. مژ گان : خبر

664. مه رام : هدف ، مقصود

665. مه ستانه : سر خو ش

666. مه ژیر : مهاجر

667. مه ستور : مست دارای شرم و حیا

668. مه کین : محبوب ، با نمک

669. مه لان : پر نده

670.  مه نو شان : نام حاکمی که از طرف کیخسرو منصوب شده

671.  مه ها : بزرگ ، عظیم

672.  مه هتاب : مهتاب

673. مه هشید : مهتاب

674. مه  هناز : مهناز

675. مه هین : بزرگ

676. مه یلان : آرزو

677. میترا : الهه عهد و پیمان ، نور در دادگستری

678. میخه ک : میخک

679. میلاد : دانش آموز ، شاگرد، تولد

680.  میهران : صاحب فضل و کمالات

681. ناریا : قاصد ، پیک

682. نا زاف : شاداب

683. ناز په ری : نام بهرام گور

684. نازدار : کسی که نازش خریدار دارد

685. نا ز نین : دلربا

686. نازی : نازنین

687. نا زیلا : ناز یلی

688.نا سیار : آشنا

689. نانا : خدای جنگ در میان اقوام باستانی

690.  نا هید : گیاهی مانند ستاره  ، ستاره

691.  نشتمان : وطن

692.  نو شان : نو شیدن

693. نوش ئا فه رین : نوشافرین

694. نو شیار : نوشاننده

695. نو شین : گوارا ، نوشیدن

696. نگین:شانس ،بخت

697. نو و سه ر : نو یسنده

698. نه سا : زمین و محل آفتاب نگیر

699. نه سته ره ن : نام گلی

700.   نه سرین : گل نسرین

701.   نه کیسا : چنگ زن و موسیقی دان خسرو پرویز

702.   نه مام : نهال

703.  نه به ر : تازه رسیده

704.  نه و رو ز : نخستین روز بهاری ، عید باستانی

705.  نیار : هنر پیشه

706.  نیرگس : نام گلی نیلی رنگ

707.  نیشا : نشانه

708.  نیکسار : نام منطقه ای در نزدیکی سیواس ترکیه

709.  نیگار : بت ، دوست داشتن

710.   نیلو فه ر : نام گلی است نیلی رنگ

711.  نیلو : همان نیلو فر است از روی دوست داشتن می گو یند

712.  نسیم : باد ، نام بادی است در بهار

713.  نوید : مژده

714.  ورشه : درخشش ، براق

715.  وه ر زیا : بزرگ

716.  و نار : آماده ، مهیا

717.  ویان : دلربا

718. ویدا : آشکار ، هویدا

719.  ها فال : رفیق

720.   هانه : چشمه

721.  هاوار : نام کوه دماوند در اویستا

722.  ها وتا : هما نند ، مانند

723.  ها وژین : همدم ، همزیست

724.  ها و یار : حامی یکدیگر

725.  ها یا : آگاه

726.  همایون : مبارک ، معشوقه همای

727.  هو شه نگ : هو شنگ

728. هو مان : صاحب ، خداوند

729.  هو نیا : شعر

730.  هه ر زا : نام قبیله ای در کردستان ق م

731.  هو ریان : قبیله ای از قبایل کرد

732.  هه ر سین : نام شهری در کردستان ایران

733. هه ژار : فقیر ، تهیدست

734. هه ژیر : زیبا ، باهوش

735. هه ستا : قبیله ای از کردها ق م

736. هه لبه ست : شعر منظم دارای وزن

737. هه نار : انار

738. هه نگا مه : از اسامی کردی که در کرمانشان و اورامانات رایج است

739. هیرا : وسیع ، بزرگ

740.  هینا : ماهر،آمو زش دیده

741.  هیژان : لایق ، ارجمند

742.  هانا 

743. یاسا : قانون ، روش

744. یا سه مه ن : یاسمن

745. یا وه ر : دوست ، حامی

746. یه کد ل : دوست ، راستین

747. یه گا نه : یگانه

748. یه لدا : دراز ، شب یلدا

749. یه مان : نترس

 

+ نوشته شده در  جمعه 6 اسفند1389ساعت 9:16 قبل از ظهر  توسط ام  | 

نام‌های کردی برای دختران

نام‌های کردی برای دختران

1.          ئاڤان (نام کوهستانی در کردستان)

2.          ئالان (منطقه ای در کردستان ، بلند , باحرمت , سخن دلنشین)

3.         ئاڵێ (دختر مو بور)

4.         ئالا (بیرق، پرچم،لوا)

5.         ئاسکی (از واژه «ئاسک» به معنی آهو)

6.         ئاونگ (شبنم)

7.         ئارينا ( آريايی نژاد)

8.         ئاساره (ستاره) تنها درکردی ايلامی رواج دارد

9.         ئاسکول (بچه آهو) در کردی ايلامی بدان آسک می گويند

10.       ئاسمين (ياسمن)

11.      باژیلان

12.      باوان (خانه ی پدری)

13.      به‌یان (بامداد ، سپیده دم ،کاریوه)

14.      به يانه ( بيانه ، ميوه ی به)

15.      به‌فرین (برفی ، پر برف ، برف مانند) کنايه از سفيدی و پاکی

16.      به فراو ( آب برف ذوب شده) کنايه از زلالی و پاکی جویی که از ذوب شدن برف درست شده

17.      به‌ناز (نازدار) نازنين ،طناز

18.     بیریوان به معنی دختر شیردوش.دختران همراه چوپان

19.      بیخال (نام کوهستانی در کردستان و نام آبشاری درکردستان عراق)

20.       بيخه وش ( ناب و خالص) کردی باشووری

21.      بيری ( شيردوش)

22.      بووژان (باليدن و نمو کردن) نام روستايی در ايلام

23.      پرشنگ (اشعه خورشید ، پرتو)

24.      په رژان (کار ، فراغت ، مشغولیت)

25.      په ره نگ (گوشواره ، فروغ)

26.      په پرووک (شکوفه) تنها در کردی ايلامی رواج دارد

27.      جوان (زیبا)

28.     چاوجوان (زیباچشم)

29.      چاوره‌ش (سیه‌چشم)

30.      چنو

31.      چنور (نام گلی خوشبو)

32.      چرو (غنچه‌)

33.     چیمه‌ن (سبزه و طبیعت)

34.     چوپی (نوعی رقص کردی)

35.     دیلان (نوعی رقص کردی)

36.     دلنیا (دلگرم و مطمئن)

37.     دلووان (مهربان)

38.     دیانا (نام شهری درعراق ، نام الهه رومی) معبدی که خرابه های آن هنوز در شهر کرد نشین کنگاور مو جود است

39.     دیمه‌ن (چشم‌انداز)

40.      ئه‌سرین (اشک)

41.      ئه‌ستێ (پاکدامن ، دستنخورده ، استریل)

42.      ئه‌ستیره (ستاره ، اصل این واژه بابلی است)

43.     ئه سمه ر(گندمگون ، اصل این واژه عربی است)

44.     ئه‌وین (مهر، عشق)، دلدار، دلبر

45.     ئايرين (آتشين)

46.     فرمیسک (اشک)

47.     فینک (خنک و دلچسب)

48.     گلاره(چشم)

49.     گه‌لاویژ (ستاره شباهنگ)

50.      گولاله (لاله‌)

51.      گزنگ (پرتو خورشید)

52.      ژینو (زندگی تازه ، زندگی دهنده)

53.     ژیار

54.     ژیوان(زی بان ، بانی زندگی)

55.     کالێ (دختر چشم آبی با گیسوان طلایی)

56.     کانی (چشمه)

57.     که‌ژال (آهو ، گونه‌ای از واژه خه‌زال=غزال ، اصل این واژه عربی است)

58.     کویستان (کوهستان)

59.     کوردستان (کردستان)

60.      میدیا (سرزمین ماد)

61.      مزگین (مژده)

62.      مه‌هاباد (مهاباد)

63.     موراشین (=مورگ شین = مهرهٔ شین = مهرهٔ آّبی)

64.     نازار(دوست داشتنی، پر ناز)

65.     نالین

66.     ناسکی (زریف ، نازک)

67.     ناسکول

68.     نساره

69.     نه‌شمیل (خرامان ، دلربا ، خوش اندام)

70.      نه شمین

71.      نه‌رمین (دلپذیر، مهربان ، رعنا ، قامت)

72.      نه‌خشین (پر نقش و نگار ، آراسته ، دارای نقش و نگار، اصل این واژه عربی است)

73.     نیاز (دعا)

74.     نیان (لطیف ، دلپذیر، غرس کردن ، نهادن)

75.     نیشتمان (میهن)

76.     په‌ریخان

77.     رازان (گفته ها ، اسرار)

78.     ریزان (راه دان ، دانشمند)

79.     روژ (خورشید)

80.      روژین (خوروَش ، روزان ، زیبارو مانند روز)

81.     روناک (روشنا ، درخشان)

82.     ریژنه (باران تند در هنگام آفتاب)

83.     سازان

84.     سه‌یران ( پیکنیک)

85.     سه‌ما (رقص، سماع، اصل این واژه عربی است)

86.     سکالا

87.     سروشت (طبیعت)

88.    سروه (نسیم ، زمزمه )

89.     ستران(آهنگ ، موسیقی )

90.      سنور(مرز)

91.      سوزان

92.      سوکار (نام کوهستانی در کردستان)

93.     سوما (روشنایی)

94.     شیلان (نسترن ، نسترن کوهی)

95.     شلیر (سوسن ، لاله ، دره ای در سردشت )

96.     شوخان (شوخ و شنگ)

97.     شنو (اشنویه)

98.     شنه (نسیم آرام و دلپذیر بهاری)

99.     شه‌پول (موج ، آبخیز)

100.    شه تاو

101.   شه‌مام

102.   شه رمین

103.   شه وبو (گل شب بو، زاییده شده در شب)

104.   تانیاپ

105.   ته‌لار

106.   ته‌نیا (تنها)

107.   تریفه (نور مهتاب)

108.  تیروژ (پرتو خورشید)

109.   تارا (پارچه نازک و عمدتا قرمز که در کردستان بر سر عروس می اندازند ، ستاره ، اصل این واژه بابلی است که به زبان هندی و زبان فارسی راه یافته)

110.   تروسکه

111.   ڤیان (عشق)

112.   خه‌زال (غزال)

113.  خه‌زیم

114.  خوزگه (آرزو ، حسرت)

115.  خوناو (باران آهسته و دلپذیر)‌

116.  زه‌ینو (زینب اصل این واژه عربی است)

117.  زین (معشوقه مه م ، نام دختری در یکی از منظومه‌های عاشقانه کردی، دگرگون‌شده زینب که واژه‌ای عربی است)

118.  زایه‌له

119.  زوزان (ییلاق)

120.   هاوین (تابستان)

121.   هه‌لاله (لاله)

122.   هیرو (گل ختمی)

123.  هه لین (لانه ، آشیانه)

124.  هه نه (هنا)

125.  هاژه

126.  وه نه وشه (بنفشه)

127.  لاون (آرامش بخش)

 

 

+ نوشته شده در  جمعه 6 اسفند1389ساعت 9:14 قبل از ظهر  توسط ام  | 

نام‌های کردی برای پسران

نام‌های کردی برای پسران

1.          ادریس

2.          ئاس (افق) در کردی ايلامی به صورت ئاسوو ( آسو) کاربرد دارد

3.         ئاسو (افق)

4.         ئاسوس ( نام منطقه ای در کردستان)

5.         ئالان (بلند , باحرمت , سخن دلنشین ، نام کوهستانی در کردستان)

6.         ئاکار

7.         ئاکام (عاقبت ، سرانجام ، نتیجه کار)

8.         ئاکو (قلهٔ کوه ، کوه بزرگ ، قبیله ای از کردها که در بالای رانیه می زیسته اند)

9.         ئاگرین (آتشین ، کنايه از آدم شجاع ، نام یک کوهستان)

10.       ئامانج (آماج ، مقصود ، هدف ، اصل این واژه ترکی است)

11.      ئاوات (امید ، هدف)

12.      ئارتین (شعله و گرمای آتش)

13.      ئارمین (منسوب به آرام ، پسر کیقباد ، آرام گرفتن)

14.      ئازا (دلاور ، نترس ، « همریشه با آزاد »)

15.      ئارارات (نام کوهی در کردستان ترکيه)

16.      ئاران (قشلاق ، دشت وسیع ، منطقه ای در آذربایجان)

17.      ئاراس (رود ارس)

18.     ئاريان (آريايی ، نام روستایی)

19.      ئاميار (يار و ياور ) در کردی ايلامی هاويار گفته می شود

20.       باگرو (تندباد)

21.      باهوز (گردباد)

22.      بارزان (نام قبیله ای در کردستان عراق که ملا مصطفی بارزانی از رهبران ان قبیله است )

23.      باشوان (نام کوهی در بانه)

24.      به‌لین (پیمان ، قول ، وعده)

25.      به‌هیز (نیرومند ، قوی ، پر توان)

26.      به‌رزان (بلندپایه ، بلندی)

27.      به‌رهه‌م (ثمره‌)

28.     به‌تین (آتشین)

29.      به يان (سپيده دم ، بامداد)

30.      بلیسه (شعله، اخگر)

31.      بلند

32.      بلیمه‌ت (دلاور)

33.     بروسک (جرقه)

34.     بروا (ایمان ، باور ، تصدیق)

35.     بریار (تصمیم ، عهدوپیمان)

36.     بريا ( کاشکی )

37.     به رکاو (دامنه ی کوه)

38.     بوران (بوران ، اصل این واژه را مغولی دانسته‌اند)

39.     بلیمه‌ت (دلاور)

40.      چه‌کو

41.      چیا (کوهستان بلند)

42.      چیاکو کوهی کوچک

43.     چومان (نام رودی مرزی در غرب بانه‌)

44.     دالاهو (کوهی در کرمانشاه)

45.     دانیار (بخشنده‌)

46.     دارا (ثروتمند)

47.     ده‌رسیم (منطقه درسیم در ناحیه زازانشین ترکیه)

48.     دیار (دیار، پیدا)

49.     دیاری هدیه

50.      دیاکو (دیاکو ، بنیادگذار دودمان ماد)

51.      دیلمان(سرزمینی که مابین گیلان و مازندران قرار دارد)

52.      دیمه‌ن (چشم‌انداز)

53.     ئه‌گید (دلاور، اصل این واژه ترکی است)

54.     ئه‌له‌ند (تیغ آفتاب ، نخستین پرتو بامدادی خورشید)

55.     ئه‌رده‌لان (اردلان ، نام قديمی امارتی در کردستان ایران ، یکی از خاندان بزرگ کرد)

56.     ئه‌رده‌وان (اردوان)

57.     ئه‌ژده‌ر (اژدر)

58.     ئه‌ویندار (عاشق)

59.     فه‌رهاد (فرهاد ، تنها آمدن)

60.      فریا (نجات، به کمک رسیدن ، « همریشه با واژه فریاد »)

61.      گوران (نام مردمی از سرزمین دیلمان که به غرب ایران مهاجرت نموده‌اند ، نام یکی از طوایف کرد)

62.      گووه‌ند (نوعی رقص کردی ، شادی ، عروسی)

63.     وریا ( باهوش ، آگاه ، هوشیار ، بیدار )

64.     هاوری (همراه ، دوست)

65.     هاوراز (همراز)

66.     هه‌لمه‌ت (هجوم ناگهانی ، یورش ، نام فرمانده ای کرد ، دگرگون‌شده واژه عربی حَملة)

67.     هه‌ژار (ندار و فقیر)

68.     هیمن (متین)

69.     هه‌لکه‌وت (فراز ، رونده ، چیره ، رویداد )

70.      هه‌لگورد (کوهی در کردستان)

71.      هه‌لو (آله، عقاب)

72.      هه‌ردی

73.     هه‌ورام (اورامانی ، نام مردمی از سرزمین دیلمان که به غرب ایران مهاجرت نموده‌اند)

74.     هه‌وراز (فراز و نشیب)

75.     هیژا (گرامی ، محترم)

76.     هیرش (یورش)

77.     هیوا (امید)

78.     هوزان (آوازه‌خوان ، دانشمند)

79.     هومه‌ر

80.      هیدی (آرام ، صبور)

81.     هه‌ندرین (نام کوهستانی در کردستان)

82.     هوگر (علاقه‌مند ، ساعی ، امید وار)

83.     ژاوه‌رو (ژاورود ، نام منطقه ای در کردستان)

84.     ژوان (گفتگوی عاشقانه ،‌ میعاد گاه)

85.     ژیر (هوشمند ،« همریشه با واژه زیرک »)

86.     ژیله‌مو (اخگر ، باقی مانده آتش در خاکستر)

87.     ژیوار (تمدن ، اسم کوه و منطقه ای در اورامانات)

88.    ژیوان(نگهبان زندگی)

89.     ژیهات (کاردان ، ماهر)

90.      کاردو

91.      کاروان

92.      کاروخ (نام کوهستانی در کردستان)

93.     کازیوه (پگاه)

94.     کارزان (کاردان)

95.     کاژاو

96.     کردوان(=کردبان=نگهبان کرد)

97.     کوماس

98.     لاس (گونه‌ای درخت سخت‌چوب، از شخصیت‌های داستان لاس و خزال)

99.     لاوچاک (جوان خوش‌سیما و درستکار)

100.    لیزان (وارد و کاردان)

101.   ماردین (نام منطقه وشهری در ترکیه)

102.   مانشت(کوهی زیبا در ایلام)

103.   مه‌ردوخ (نام خدای سومری و بابلی)

104.   مه‌ریوان (مریوان)

105.   میلان

106.   میران

107.   ناری (معشوق ، سوگلی)

108.  ناسیکو

109.   نسکو

110.   نه‌به‌ز (تسلیم‌ناپذیر ، نستوه ، خستگی ناپذیر)

111.   نه‌سره‌و

112.   نه‌هروز (نوروز)

113.  نه‌وشیروان (انوشیروان)

114.  نه‌که‌روز (نام کوهی در جنوب غربی سقز)

115.  نچیروان (نخچیربان ، شکاربان)

116.  پاکو (دسته گياه بسته نشده)

117.  په‌ژار (افسرده‌دل)

118.  په‌شیو (هراسان و افسرده‌دل «همریشه با پژمان»)

119.  پشتیوان (پشتیبان)

120.   پشکو (شکوفه‌)

121.   پیشه‌نگ

122.   راژان

123.  راویژ (تدبیر)

124.  روژند (نور خورشید)

125.  رامان (در شگفت بودن، متحیر ، متفکر)

126.  رامیار (چوپان ، سیاستمدار)

127.  ریبوار (رهگذر)

128.  ریوان (رهگذر)

129.  ریباز (راه و شیوه ، رهگذر)

130.   ریناس (رهشناس)

131.  ربین (رهشناس ، دورنگر ، راهبین ، دوراندیش، آینده نگر)

132.  ریبین (دورنگر ، راهبین)

133.  ریکه‌وت

134.  ریزان (وارد ، ماهر)

135.  رزگار (رستگار ، آزاد)

136.  روژان (روزها)

137.  سارو (سردار کرد در دوران شاه اسماعیل ، نام پرنده ای است)

138. ساکار (پاک و ساده ، بی ریا)

139.  ساکو (ساده ، یکسان)

140.   سامال

141.  سه یوان (کوهی در ایلام)

142.  سامره‌ند (نام کوهی در مهاباد)

143.  سه‌ردار (سردار ، فرمانده)

144.  سه‌رهاد (سرافراز ، سربلند ، فرمانده)

145.  سه‌نگاو

146.  سه‌رکه‌وت (پیروز ، مو فق)

147.  سه‌رکو

148. سردشت (نام شهری درآذربایجان)

149.  سمکو (کوتاه و دگرگون‌شده واژه سامی ، اسماعیل، اصل این واژه عبری است)

150.   سیامه ند

151.  سیروان (نام رودی در کرمانشاه)

152.  سوران (به معنی سوریه‌ای)

153.  شاهو (نام کوهی در کرمانشاه)

154.  شاخه وان (= شاخ بان = کوه بان)

155.  شیروان (نام شهری در آذربایجان)

156.  شه‌مال (توفان ، بادی است که از شمال می وزد)

157.  شه‌مزین

158. شیرکو (احتمالاً شیر کوهستان)

159.  شورش (انقلاب ، قیام )

160.   شوان (شبان، چوپان ، اصل این واژه سومری است)

161.  تیریژ (پرتو ، فروغ)

162.  خوناس

163.  خناو (شبنم صبحگاهی)

164.  زاگروس (زاگرس ، اصل این واژه یونانی است.)

165.  زال (حکمران ، چیره)

166.  زانا (دانا)

167.  زانیار (دانشور ، عالم)

168. زمناکو (نام کوهستانی در کردستان ، کوهی در اطراف حلبچه)

169.  زیلان

170.   زوران (تلاش ، نوعی کشتی باستانی کردی)

171.  زوراب

172.  زریان (نام یک نوع باد ، بادی است که از جنوب می وزد)

173.  زیبار

174.  زه‌رده‌شت

 

 

 

 

+ نوشته شده در  پنجشنبه 21 بهمن1389ساعت 9:27 قبل از ظهر  توسط ام  | 

کاردوخی ها نام دیگر کردها

فؤاد محمد خورشید
ترجمه از کردی: منصور رحمانی

پس از شکست امپراطوری مادها، پارس‌های هخامنشی بر این منطقه و هم‌چنین ممالک همسایه حاکم شدند. از این هنگام به بعد نامی از مادها و گوتی‌ها در تاریخ این دوران برده نشده است. این به معنی عدم وجود مادها نیست. مردم ماد در سرزمین‌هایشان، در کوه‌های سخت کردستان ماندند. حکومت‌های دیگری که کردستان را در قلمرو خود ادغام کرده بودند نتوانستند به طور کامل بر این منطقه چیره شوند؛ زیرا مادها هرگز تسلیم آنان نشدند.
در زمان فرمانروایی پارس‌های هخامنشی نام جدیدی بر مادها منتسب گردید و نام‌های دیگر را تحت‌الشعاع خود قرار داد؛ منابع یونانی و رومی اکثراً این نام را به کار برده‌اند این نام را برای اولین بار «گزنفون» هنگام بازگشت 10000 جنگجو در سال 401ق.م به سرزمین خویش (یونان) در کتاب خود (آناباس) به کار برده است.
در زمان فرمانروایی هخامنشیان پس از این که امپراطوری به دست (دارای دوم) افتاد. او یکی از پسران خود را به نام سیروس دوم (کورش دوم) به عنوان فرمانروای منطقه لیدیا، که تحت سلطه‌ی آن‌ها و در غرب سرزمینشان در همسایگی یونان بود، قرار داد.
به دلیل همسایگی لیدی با سرزمین یونان فرمانروای لیدی (کورش دوم) توانست که روابط دوستانه‌ای با یونانی‌ها برقرار کند. اما با درگذشت پدرش (دارای دوم) برادر دیگرش (آراباکوس) از فرصت مرگ پدر استفاده کرده و بدون اجازه‌ی کورش دوم، خود را پادشاه هخامنشیان خواند. به همین دلیل کورش دوم عهد بست که با او بجنگند و او را از تخت شاهی بردارد. هنگامی که کورش دوم از شهر «ساردس» به سوی بابل برای جنگ با برادرش حرکت کرد، یونانی‌های متحدش 14000 جنگاور را با او همراه کرده، تحت فرمان او در آوردند. در این جنگ کورش کشته شد و هر دو ارتش کورش و یونانی‌های متحدش درهم شکسته شد. یونانیان پس از کشته شدن حدود 4000 نفر از سپاهیانشان تصمیم گرفتند که به سرزمین خود (یونان) برگردند. گزنفون فرماندهی این بازگشت را به عهده می‌گیرد. گزنفون آن‌ها را از دجله عبور داد. سپس رو به شمال حرکت کرد و نیروهایش وارد سرزمین مادها (کردستان) شدند. این واقعه در سال 401ق.م اتفاق افتاد. این رویداد به نام «بازگشت ده هزار یونانی» معروف است.
گزنفون و سپاهیانش عبور از سرزمین کردستان را کار آسانی نمی‌دانستند. همین که یونانی‌ها وارد سرزمین میدیا شدند قبایل و طوایف میدی با آن‌ها روبرو شده و آماده‌ی جنگ با آن‌ها شدند. در میان آن‌ها جنگ بی ‌امانی درافتاد. گزنفون در (کتاب) خودش از مادها که نام جدیدی بر آن‌ها نهاده یعنی (کاردوخی ‌ها) یاد می‌کند و بیان می‌دارد که آن‌ها (کاردوخی ها) ملتی هستند که هرگز شکست نمی‌خورند. گزنفون هم‌چنین درباره‌ی جنگ با کاردوخی‌ها بحث می‌کند و می‌گوید که کاردوخی‌ها به گروه‌های متعددی تقسیم می‌شدند، این طرف و آن طرف پخش می‌شدند و به شیوه‌ی دسته‌جمعی و به تعداد زیادی از پشت به سپاه یونانیان حمله می‌کردند. در هنگام شب آن‌ها در اطراف خود آتش روشن می‌کردند و طوری می‌نشستند که مراقب هر طرف خود باشند، او می‌گوید: «دشمنانمان (کاردوخی‌ها) عرصه را بر ما تنگ کرده بودند و هنگامی که به یک گلوگاه باریک می‌رسیدیم مثل باران با فلاخن سنگ بر سرمان می‌ریختند. او می‌گوید با چشمانت به آن کوه‌ها نگاه کن (منظور کوه‌های کردستان است) ببین که عبور از میان آن‌ها چقدر مشکل است. تنها راهی که می‌توانستیم از آن عبور کنیم دره‌ها بودند، اما در حقیقت از هر طرف کاردوخی‌ها را مشاهده می‌کردی که راه را سد کرده بودند و نگهبانانشان را در هر دو طرف دره گذاشته بودند. پس با این وضعیت چه باید کرد؟»
سرانجام کاردوخی‌ها در گلوگاه (زاخو شمال کردستان عراق کنونی) سپاه گزنفون را محاصره کرده و ضربات سنگینی به آن‌ها وارد کردند. برای گزنفون این واقعیت آشکار بود که دشمنانشان (کاردوخی‌ها) هرگز نمی‌گذارند که به سلامت از کردستان عبور کنند. هم‌چنین گزنفون بدین موضوع نیز اشاره کرده است که کاردوخی‌ها هرگز تسلیم هخامنشیان نشدند. حتی یکی از پادشاهان پارس قصد داشت که مادها را به طور کامل تحت سلطه خود در آورد. به همین منظور سپاهی متشکل از 25000 جنگجو تشکیل داد و بر آن‌ها یورش برد؛ اما کاردوخی‌ها توانستند که این حمله را متوقف کرده و آن‌ها را در هم بشکنند.

بدین ترتیب گزنفون برای اولین بار نام (کاردوخی) را در منابع یونانی و رومی به ثبت رسانده است و این قدیمی‌ترین منابعی است که نام کردستان در آن ذکر شده است. (کردنس Corduence) و گوردیای Gordiaea)) نام‌هایی هستند که یونانی‌ها به کردستان اطلاق نموده‌اند. سریانی‌ها کردستان را (کاردو Qardo) نامیده‌اند. منظور از این اسامی هم به طور کلی سرزمینی است (کردستان) که کاردوخی‌ها در آن می‌زیسته‌اند.
بعضی از جاعلان تاریخ تلاش می‌کنند که تاریخ کهن کرد را مخدوش کنند. این گفته که «مادها ملتی مستقل بوده و هیچ رابطه‌ای با گوتی‌ها ندارند» سخنی غیرقابل توجیه است. هم‌چنین گزافه‌گویی‌هایی نظیر «کاردوخی‌ها هیچ ارتباطی با مادها نداشته و ملتی مستقل هستند» سخنی غیرمستند و غیرعلمی است. قصد همه ی این افراد انکار تاریخ کهن مردم کرد است.
استاد (کفرَت) می‌گوید: کاردوخی‌ها طایفه‌ای آریایی بودند که در حدود سال 1600ق.م به کردستان آمدند و در ارتفاعات شرق ترکیه در نزدیکی مادها سکنی گزیدند.
(کفرت) ارتباط بین کاردوخی‌ها و مادها را رد می‌کند و این نکته را فراموش کرده است که نام کاردوخی را بر مادها نهاده‌اند که در اصل در کردستان بوده و گزنفون نام (کاردوخی) را بر آن‌ها اطلاق نموده است.
هم‌چنین کفرت این حقیقت را، که کاردوخی‌ها ساکنان اصیل کوه‌های زاگرس هستند، انکار نموده است. نام کاردوخی نامی است که از گوتی مشتق شده که قدیمی‌ترین ریشه ملت کرد در کردستان است.
در این زمان کردستان و سرزمین پارس بخشی از امپراطوری اسکندر مقدونی شد، پس از این که اسکندر در سال 331ق.م پادشاه پارس (داریوش سوم) را در جنگی در نزدیکی هولیر (اربیل) شکست داد. پس از این واقعه اسکندر مقدونی چندان نزیست و در سال 323ق.م در اثر ابتلا به بیماری مالاریا در بابل درگذشت. چون اسکندر وارثی نداشت که بعد از وی فرمانروایی مملکتش را در دست بگیرد هر سه فرمانده‌ی او (بطلیموس، انتیکوس و سلوکوس) پس از جنگی ویرانگر که در میان آن‌ها روی داد متصرفات اسکندر را میان خود تقسیم نمودند. سلوکوس قسمت اعظم متصرفات را از آن خود کرد. آسیای صغیر و سوریه و عراق و کردستان و پارس سرزمین‌هایی بودند که تحت حاکمیت سلوکوس قرار گرفتند. دولت سلوکیان در سال (323-120)ق.م تأسیس گردید و کردستان نیز تحت سلطه‌ی آن‌ها درآمد.
امپراطوری پارت (اشکانیان) که در سال 247ق.م در شمال شرقی ایران به وجود آمده بود با حملات خود به مناطق غربی پیشروی نمودند و در میانه‌ی سال‌های 160-140ق.م ایران و کردستان را تحت سلطه خود درآوردند. سپس در سال 126ق.م سلوکی‌ها را شکست داده و بابل را تصرف کردند.
کردستان تا سال 227 میلادی تحت سلطه پارت‌ها درآمد و در همین سال (227 میلادی) پارس‌های ساسانی علیه پارت‌ها قیام کرده و بر آن‌ها چیره شدند و بار دیگر کردستان تحت فرمانروایی پارس‌ها (ساسانیان) درآمد. هم‌چنان که قبلاً نیز تحت فرمانروایی پارس‌ها بود.
حکومت ساسانیان بر کردستان تا سال 639 میلادی ادامه یافت. پس از ساسانیان عرب‌ها کردستان را تحت سلطه خود درآوردند. حاکمیت فرمانروایی اسلامی (خلفای راشدی و امویان و عباسیان) تا سال 1258 میلادی، که سال هجوم مغول‌ها به منطقه خاورمیانه بود، دوام یافت و سپس حملات ترکمن‌ها (آق‌قوینلو، قره‌قوینلوها) (گوسفندسفید و گوسفندسیاه) آغاز گردید و تا سال 1509 میلادی بر این سرزمین‌ها فرمانروایی کردند. از این تاریخ به بعد کردستان به صحنه‌ی جنگ و خونریزی میان حکومت‌های صفوی و عثمانی تبدیل گردید. این خونریزی‌ها تا سال 1847 به طول انجامید و با عقد قرارداد «ارزروم» پایان یافت.
هرچند سرزمین کردها بارها تحت سلطه این دو امپراطوری (عثمانی و صفوی) در شرق و غرب درآمده بود، هرگز تسلیم آن‌ها نشد؛ چرا که تسلط بر سرزمین‌های کوهستانی کردستان و نیز روحیه‌ی تسلیم‌ناپذیری کردها برای قدرتمندترین فرمانروایی‌های آن زمان نیز مشکل بود.
کردها در دوره‌ی اسلامی سیزده حکومت کردی را بنیان نهادند. این حکومت‌ها عبارت بودند از:
1- حکومت رودای در آذربایجان 2- حکومت سالاری آذربایجان 3- حکومت حسنوی در همدان 4- حکومت شدادی در ایران 5- حکومت دوسکی مروانی 6- حکومت بنی‌عناس در حلوان 7- حکومت شبانکاره در پارس 8 – حکومت اتابکی لُر بزرگ (حکومت فضلوی ) 9- حکومت لُر کوچک 10- حکومت ایوبی 11- حکومت بنی ‌اردلان 12- حکومت زندی 13- حکومت برا خویی
هم‌چنین در دوره‌ی اسلامی کردها 30 امیرنشین مستقل تشکیل دادند که عبارت بودند از:
1- امیرنشین جزیره 2- امیرنشین بدلیس
3- امیرنشین شیروانی 4- امیرنشین قلعه کیف
5- امیرنشین محمودی 6- امیرنشین برادوست
7- امیرنشین مکری 8- امیرنشین بادینان
9- امیرنشین بابان 10- امیرنشین کلهر
و چندین امیرنشین دیگر
اطلاق نام‌های مختلف به مردم کرد و گوناگونی و تغییر این نام‌ها در منابع مختلف به علت تاریخ پر از جنگ و خونریزی آن می‌باشد. هم‌چنین تلفظ واژه‌ی «کرد» در زبان‌های سرزمین‌های همسایه‌ی کردستان متفاوت بوده است. سومری ‌ها و آشوری‌ها واژه‌ی «کوکتو» یا «گوتی» را بر کردها اطلاق نموده‌اند.
ایرانی ‌ها کردها را (سیرتی) نامیده‌اند. هنگامی که گروه پیشرو مادها با گوتی‌ها ادغام شدند، واژه‌ی «میدیا» بر آن‌ها اطلاق گردید. گزنفون نام «کاردوخی» را بر آنان نهاد و ارمنی‌ها آن‌ها را «کاردوی» نامیدند. این اسامی مختلف همگی مصداق مفهوم «کرد» می‌باشند

+ نوشته شده در  پنجشنبه 21 بهمن1389ساعت 9:6 قبل از ظهر  توسط ام  | 

سرزمین کردستان

جغرافیا

این سرزمین بخش‌های گسترده‌ای از غرب و شمال غربی ایران، شرق و جنوب شرقی ترکیه، شمال و شمال شرقی عراق، و نیز شمال شرقی سوریه را شامل می‌شود که عمدتاً کوهستان‌های مرتفع با کوه‌های سر به فلک کشیده می‌باشد. مساحت منطقه به طور تقریبی به وسعت ۱۹۰۰۰۰ کیلومتر مربع می‌باشد. جمعیت کردها تقریبا ۲۵ میلیون تن [۱] برآورد شده‌است که ۵ تا ۷ میلیون تن از آنها در ایران زندگی می‌کنند. بیشتر کردهای ایران در استان‌های آذربایجان غربی، ایلام، کردستان، کرمانشاه، لرستان، گیلان، و خراسان شمالی به سر می‌برند.

ناحیه زیست کردها عمدتاً کوهستانی است که از شرق به وسیله دامنه‌های شرقی کوه‌های زاگرس و دریاچه ارومیه منتهی می‌شود. از این قسمت به طرف جنوب و حد فاصل همدان و سنندج امتداد می‌یابد. در طرف جنوب هم بعد از دور زدن کرمانشاه و کرکوک به موصل ختم می‌شود. از شمال به طرف ماردین، ویران‌شهر و اورفه امتداد یافته , آن گاه از شمال به طرف ملطیه و حوزه رود فرات می‌رود تا به کمالیه می‌رسد. در قسمت‌های شمالی کردستان محدود به کوهستانهای مرگان داغ و هارال داغ است که به طرف ارزنجان و ارزروم امتداد یافته و تا کوههای آرارات پیشرفته که مرز طبیعی بین ترک‌ها در شمال و کردها در جنوب به شمار می‌رود.البته بسیارند کردهایی که در خارج از این محدوده بیان شده زندگی می‌کنند اما در آن مناطق در اقلیت هستند. محدودهٔ جغرافیایی این مناطق مورد مناقشه‌است.

مناطق کردنشین اگر چه کوهستانی است اما همین مناطق کوهستانی دارای دره‌های وسیع و حاصلخیزی نیز می‌باشد. کوههای این منطقه در زمستان‌ها پوشیده از برف است و در تابستان‌ها با آب شدن برفها به مانند فرشی سبز رنگ از زیباترین مناطق دیدنی جهان می‌شود. چراگاه‌های آن که در دورانهای دور پرورش دهنده اسب‌های مادی بوده‌اند امروزه نیز برای چرای رمه‌های ایل‌های کرد ایران از اهمیت به سزایی برخوردارند.

در ایران

ایل‌های کرد ایران در سراسر ایران پخش هستند.[۴][۵] بخش‌های کردنشین ایران از شمال استان آذربایجان غربی شروع می‌شود و با در بر گرفتن نیمه غربی و جنوبی این استان، دیگر استان‌های غرب ایران یعنی استان کردستان، کرمانشاه، ایلام بوده و خراسان شمالی و همچنین در مناطقی از استان‌های گیلان یعنی لوشان و چمخاله و لنگرود در استان‌های قزوین، فارس و مازندران نیز جمعیتهای پراکنده کرد زندگی می‌کنند.[۶] را شامل می‌شود.

کردها به دیگر نقاط ایران نیز مهاجرت کرده‌اند کردهای خراسان و بلوچستان از این قبیل می‌باشند. کردهای خراسان را شاه اسماعیل به خراسان کوچاند و در شمال آن سرزمین، در نواحی ابیورد و دره گز و باخرز تا حدود مرو مسکن داد؛ تا در برابر ازبکان و ترکمانان مهاجم سدی باشند.

از شهرهای مهم کردنشین ایران می توان کرمانشاه، سنندج ، ایلام ، بوکان ، مهاباد و سقز را نام برد.

 آثار باستانی

موزه آصف در شهر سنندج. قلعه باستانی زیویه سقز. غار آبی سهولان مهاباد. تپه حسنلو در نقده. دژسنگی باستانی کرفتو سقز. قرآن نگل مریوان. محوطه باستانی بیستون در استان کرمانشاه. محوطه باستانی تاقبستان در شهر کرمانشاه. شکارگاه خسرو پرویز شهر کرمانشاه. معبد اناهیتادر شهر کنگاور. بنای طاق گرا در گردنه پاتاق بر سر راه کرمانشاه به سرپل ذهاب. تپه‌های باستانی کرمانشاه شامل: تپه گودین, تپه گنج دره, تپه آسیاب,تپه سراب, تپه چغا گاوانه, تپه شیخی آباد. آتشکده چهار قاپو در قصر شیرین. تپه باستانی قلایچی بوکان . کتیبه آنوبانی در سرپل ذهاب.

 در عراق

کردستان عراق شامل استان‌های اربیل، سلیمانیه، دهوک، کرکوک, خانقین و قسمتهای شمالی استان موصل می‌باشد.

به طور کلی از بدو تاریخ کوه‌های بالای میان‌رودان مسکن و جایگاه مردمی بوده‌است که با امپراتوری‌های جلگه‌ها یعنی امپراتوری‌های بابل و آشور جنگیده و گاه آنها را شکست می‌داده‌اند.

در ترکیه

نقشه کردستان مربوط به سال ۱۸۹۳ میلادی

کردستان ترکیه شامل بخش‌های وسیعی از شرق و جنوب شرقی این کشور در مجاورت با کشورهای ایران، ارمنستان، عراق و سوریه می‌شود که مجموعا ۲۵ استان را در بر می‌گیرد؛ از جمله استان‌های:

آدیامان، آغری، باتمان، بینگول، بتلیس، دیاربکر، الازیغ، ارزنجان، قازیانتپ، گوموش‌خانه، حکاری، قارص، ملطیه، ماردین، شانلی‌اورفه، صرت، شیرناق، تونجلی، وان و ... در سرتاسر آناتولی مرکزی نیز مناطق پراکنده کردنشین وجود دارد.[۷] ضمنا بسیاری از نام‌ها با سیاست ترک سازی دولت ترکیه تغییر داده شده‌اند. برای نمونه هزارگل به ترجمه ترکی آن بین گول تبدیل شده و درسیم به دلیل مقاومت شدید آن در برابر ترک سازی به کلی تغییر نام داده شده‌است و به تونجلی تبدیل شده‌است. این اولین مکان در دنیاست که در آن در قرن بیستم بمباران شیمیایی برعلیه غیرنظامیان به کار برده شده‌است.

در سوریه

کردستان سوریه شامل استان حسکه در شمال شرقی این کشور و قسمتی از استان حلب می‌باشد.

 

 منابع

  1. کرد و پراکندگی او در گستره ایران زمین - ح. بهتویی - ۱۳۷۷ - تهران.
  2. ایل‌ها و طایفه‌های عشایری کرد ایران. علی میرنیا. ناشر نسل دانش. ایران. ۱۳۶۸.
  3. آیت محمدی. سیری در تاریخ سیاسی کرد و کردهای قم . ا نتشارات پرسمان. 1382
  4. کرد و پراکندگی او در گستره ایران زمین - ح. بهتویی - ۱۳۷۷ - تهران.
  5. ایل‌ها و طایفه‌های عشایری کرد ایران. علی میرنیا. ناشر نسل دانش. ایران. ۱۳۶۸.
  6. کرد و پراکندگی او در گستره ایران زمین - ح. بهتویی - ۱۳۷۷ - تهران.
  7. کرد و پراکندگی او در گستره ایران زمین - ح. بهتویی - ۱۳۷۷ - تهران.
+ نوشته شده در  جمعه 23 مهر1389ساعت 6:52 قبل از ظهر  توسط ام  | 

کردها

کردها
16 Kurdish people.png
کل جمعیت

۲۸٬۵ تا ۳۳ میلیون نفر

نواحی با بیشترین جمعیت

Flag of Turkey.svg ترکیه:۱۴ تا ۱۷٬۵ میلیون[۱][۲][۳][۴][۵][۶][۷]
Flag of Iran.svg ایران:۶٬۵ تا ۷ میلیون[۸][۷]
Flag of Iraq.svg عراق: ۶ تا ۶٬۵ میلیون[۹][۷]
Flag of Syria.svg سوریه: ۲ میلیون[۱۰]
 
Flag of Afghanistan.svg افغانستان:۲۰۰٬۰۰۰[۱۱]
Flag of Azerbaijan.svg آذربایجان:۱۵۰٬۰۰۰[۱۱]
Flag of Israel.svg اسرائیل:۱۰۰٬۰۰۰[۱۲]
Flag of Armenia.svg ارمنستان:۴۵٬۰۰۰[۱۱]
 

Flag of Germany.svg آلمان:900,000 تا یک میلیون[۱۳]
Flag of Russia.svg روسیه:۱۰۰٬۰۰۰[۱۴]
Flag of Sweden.svg سوئد:۸۰٬۰۰۰ تا ۱۰۰٬۰۰۰[۱۱][۱۴]
Flag of France.svg فرانسه:۱۵۰٬۰۰۰٬[۱۵]

Flag of UK.svg انگلستان:۱۰۰٬۰۰۰[۱۶]

زبانهای رایج
کردی
ادیان و مذاهب
سنی، شیعه، یزیدی، اهل حق، یهودی و مسیحی

 
چند مرد کرد در سال ۱۲۵۲ هجری خورشیدی
سواران کرد در کوههای قفقاز؛ نیویورک تایمز، ۳ بهمن ۱۲۹۳ ه.خ.
 
+ نوشته شده در  جمعه 23 مهر1389ساعت 6:36 قبل از ظهر  توسط ام  | 

مردم کُرد

مردم کُرد

مردم کُرد، اقوام ایرانی‌تباری هستند که در بخشهایی از ایران (به ویژه در شمالغرب و غرب ایران) و نیز در بخش‌های دیگری از خاورمیانه و آسیای مرکزی زندگی می‌کنند.

کردها در سراسر ایران در استان‌های ایلام، آذربایجان غربی، بلوچستان، کردستان، کرمانشاه، همدان، لرستان، خراسان شمالی، خراسان رضوی، گیلان، مازندران و استان‌های قم، قزوین، کرمان، و استان فارس زندگی می‌کنند. بخش کردنشین جداشده از ایران (در جنگ چالدرانکردستان ترکیه، کردستان عراق و کردستان سوریه هم اکنون جزئی از خاک سه کشور ترکیه، عراق، و سوریه می‏باشند، این سه کشور پس از جنگ جهانی اول و فروپاشی عثمانی با توافق انگلستان، درسال ۱۹۲۳ تاسیس شدند. در جمهوری آذربایجان، جمهوری ارمنستان، جمهوری ازبکستان و جمهوری تاجیکستان، نیز کردها زندگی می‌کنند.

جمعیت کردها در سال ۲۰۰۹، ۲۸٬۵  تا ۳۳ میلیون  تن برآورد شده است که ۶٫۵ تا ۷ میلیون تن از آنها در ایران زندگی می‌کنند.

زبان کردی اخص را کرمانجی مینامند که خود لهجه های متعدد دارد مانند: مکری، سلیمانیه‌ای، اردلانی، کرمانشاهی، بایزیدی، عبدویی، زندی. زبان کردی با دسته شمالی لهجه‌های ایرانی غربی بعض مشابهات دارد، و از زبانهای مهم دسته غربی بشمار میرود وصاحب اشعار و تصانیف، قصص و سنن ادبی است.

بیشتر کردها مسلمان هستند و سایر آنان نیز یزیدی، یارسان (اهل حقمسیحی و یهودی هستند. کردها اعیاد نوروز، قربان، فطر و جشنهای مولودی را گرامی می‌دارند. نامدارترین فرد کرد، صلاح الدین ایوبی فاتح جنگهای صلیبی و فرمانروای مصر است. از شاعران نامدار کرد مستوره اردلان و مولوی کرد را می‌توان نام برد. امیرنظام گروسی دانشمند و سیاست‌مدار دوره ناصرالدین شاه قاجار نیز کرد بوده‌است. درودگری، قالی و جاجیم و گلیم بافی (به ویژه قالی بیجار) از صنایع دستی عمده کردها است.

پیشینهٔ واژه کرد

واژهٔ کرد در دوران تاریخی پس از حمله اعراب به ایران به معنای رمه گردانان و کوچ‌نشینان ایرانی‌تبار غرب فلات ایران به کار رفته‌است.

پس از حمله اعراب به ایران ایرانیان دست به شورش‌های متعدد و مقاومت زدند. مثلا محمد بن جریر طبری مینویسد:

…در همین روز خبر رسید که «موصل» بشوریده و کردان در آن‌جا پراکنده‌اند. مُسَیب‌بن زُهیر، حاکم کوفه، که دوست یحیی‌بن خالد برمکی بود، به منصور (خلیفه عباسی) پیشنهاد کرد که کار خواباندن شورش کردان را به خالد برمکی واگذارد که «او برای خواباندن آن شورش تواناست». منصور این پیشنهاد را پذیرفت و خالد را به حکومت موصل برگماشت… (تاریخ طبری، ج۱۱، ص۴۹۷۷).

غالب مورخان و جغرافیانویسان قدیم مانند اصطخری و ابن بلخی و مسعودی مورخ نامدار پس از اسلام، لریه یا لران را از جمله طوایف «کرد» گمان برده‌اند.

شرف‌الدین بدلیسی حدود کردستان را در روزگار صفوی و در کتاب شرف نامه خود با افزودن ولایت لرستان یک جا ذکر می‌کند و در شرفنامه سرزمین لرستان و قوم لر را با کردها یکی می‌شمارد.

احمد کسروی، در شیخ صفی و تبارش، تاریخ تبار و زبان مردم آذربایجان می‌نویسد: پیش از صفوی هیچ شاعر ترک گویی در آذربایجان پیدا نشد و همگی مردم هر که ماد و آریایی تبار بودند به زبان پهلوی آذری گفتگو می‌کردند که همانند لری و کردی بود.

تاریخ

چند مرد کرد در سال ۱۲۵۲ هجری خورشیدی

سواران کرد در کوههای قفقاز؛ نیویورک تایمز، ۳ بهمن ۱۲۹۳ ه.خ.

مقاله اصلی: تاریخ کردها

به طور کلی از بدو تاریخ کوه‌های بالای میانرودان مسکن و جایگاه مردمی بوده‌است که با امپراتوری‌های جلگه‌ها یعنی امپراتوری‌های بابل و آشور در جنگ بوده‌اند و گاه آنها را شکست می‌داده‌اند. مادها پس از ورود به زاگرس اقوام بومی آنجا یعنی کاسی‌ها و لولوبیان و گوتیان و دیگر اقوام آسیانی را در خود حل کردند و زبان ایرانی خود را در منطقه رواج کامل دادند. اکثریت مطلق زبان شناسان و شرق شناسان، کردها و آذربایجانی‌ها و تات‌ها و تالشی‌ها و دیگر اقوام غرب ایران و بخشی از مردم فارس‌زبان ایران را از اقوام بازمانده از مادها بنیانگران اولین دولت ایرانی تاریخ می‌دانند.

منطقه امروزی کردستان در دوران باستان بخشی از امپراتوری آشور را تشکیل می‌داد. آشور بانیپال در سال ۶۳۳ پ م در گذشت. هوخشتره شاه ماد در حمایت از بابل به آشور اعلان جنگ داد. هوخشتره در سال ۶۱۴ پ م از کوه‌های زاگروس گذشت و ضمن تسخیر آبادی‌های آشوری سر راه، شهر آشور پایتخت دولت آشور را در محاصره گرفت. پس از سقوط شهر آشور، نبوپلسر پادشاه بابل به دیدار هوخشتره آمد و در آنجا پیمان دوستی ایران و بابل تجدید شد. در سال ۶۱۳ پ. م. شاه آشور در نینوا بود مادها این شهر را نیز در سال ۶۱۲ پ. م. تسخیر کردند. نبوپلسر رهبر بابلی‌ها به همکاری با ماد روی اورد.

یکى از زبانشناسان با نظر غالب زبانشناسان دیگر موافق نیست وى معتقد است که اسلاف مردم کرد در مناطقی جنوبی‌تر از مادها سکونت داشتند و به مرور از سوی جنوب به شمال مهاجرت کردند. ولی سایر زبانشناسان بویژه ن. مکنزی و مینورسکی با این امر موافق نیستند.

در دوره‌های بعدی این منطقه بخشی از امپراتوری‌های ماد، هخامنشی، سلوکی، اشکانی و ساسانی گشت. در زمان ساسانیان منطقه امروزی عراق را ناحیه آسورستان یا دل ایرانشهر می‌نامیدند. بیشتر بخش شرقی منطقه امروزی کردستان عراق در زمان ساسانیان در استان شادپیروز قرار داشت. پروفسور ان لمبتون در تاریخ ایلات ایران از قول ابن بلخی می‌نویسد: کردان زبدگان لشکر ساسانی بودند.

تمام سرزمین کردستان یکی از ایالات ایران بوده‌است. در جنگ چالدران (۱۵۱۴ میلادی) بر اثر شکست ایران در برابر امپراتوری عثمانی بخش بزرگی از کردستان از ایران جدا شد و نصیب امپراتوری عثمانی گردید. امپراتوری عثمانی سالها بر بخش جداشده سرزمین کردستان از ایران، فرمان‌راندند تا اینکه با پایان جنگ جهانی اول و نابودی امپراتوری عثمانی متصرفات آن: سرزمین کردستان، سرزمینهای عربی، آسیای کوچک و بالکان تدریجاً تقسیم و یا مستقل گردیدند. بخش جدا شده سرزمین کردستان از ایران، در نقشهٔ جغرافیای امروزی در سه کشور ترکیه، عراق، و سوریه قرار می‌گیرد.

جمعیت و سرزمین کردستان

مقاله اصلی:سرزمین کردستان

به علت اینکه آمارگیری دقیقی از جمعیت کردها انجام نگرفته تمام آمارهای ارائه شده تخمینی هستند. بنا بر برآوردهای غیررسمی جمعیت و مساحت این منطقه به طور تقریبی در سال ۲۰۰۹، ۲۸٬۵  تا ۳۰ میلیون  تن در منطقه‌ای به وسعت ۱۹۰۰۰۰ کیلو متر مربع است. ناحیه زیست کردزبانها عمدتاً کوهستانی است که از شرق به دامنه‌های شرقی کوه‌های زاگرس منتهی می‌شود. از این قسمت به طرف جنوب و حد فاصل همدان و سنندج امتداد می‌یابد. در طرف جنوب هم کرمانشاه، ایلام و بخش‌هایی ازلرستان و از طرف دیگر به کرکوک و موصل ختم می‌شود. از شمال به طرف ماردین، ویران‌شهر و اورفه امتداد یافته، آن گاه از شمال به طرف ملاطیه و حوزه رود فرات می‌رود تا به کمالیه می‌رسد. در قسمت‌های شمالی کردستان محدود به کوهستانهای مرگان‌داغ و هارال‌داغ است که به طرف ارزنجان و ارزروم امتداد می‌یابد. البته در تمام مناطق ذکر شده بسیاری اقوام غیر کردزبان نیز زندگی می‌کنند.

کوههای این منطقه در زمستانها پوشیده از برف است و در تابستانها با آب شدن برفها به مانند فرشی سبز رنگ از زیباترین مناطق دیدنی جهان می‌شود. چراگاههای آن که در دورانهای دور پرورش دهنده اسب‌های مادی بوده‌اند امروزه نیز برای چرای رمه‌ها و دام‌های ایل‌های کرد ایران از اهمیت به سزایی برخوردارند. مناطق کردستان اگر چه کوهستانی است اما همین مناطق کوهستانی دارای دره‌های وسیع و حاصلخیزی نیز است.

تمام سرزمین کردستان از زمان امپراتوری ماد تا سال ۱۵۱۴ میلادی یکی از ایالات ایران بود. در جنگ چالدران که بین نیروهای شاه اسماعیل اول صفوی و سلطان سلیم اول عثمانی در سال ۱۵۱۴ میلادی انجام گرفت بر اثر شکست ایران، بخشی از سرزمین کردستان از ایران جدا شد و نصیب عثمانی گردید. امپراتوری عثمانی سالها بر بخش جدا شده سرزمین کردستان از ایران، فرمان‌راندند تا اینکه با پایان جنگ جهانی اول و نابودی امپراتوری عثمانی متصرفات آن: سرزمین کردستان، سرزمینهای عربی، آسیای کوچک و بالکان تدریجاً تقسیم و یا مستقل گردیدند. بخش جدا شده سرزمین کردستان از ایران، در نقشهٔ جغرافیای امروزی در سه کشور ترکیه، عراق، و سوریه قرار می‌گیرد.

 

زبان

 

محدوده‌ مناطقی که در آن‌ها زبان کردی به عنوان زبان مادری سخن گفته می شود.

مقاله اصلی:زبان کردی

هنگامی که از زبان کردی سخن به میان می‌آید، مقصود زبانی است که کردها هم اینک با آن سخن می‌گویند. زبان شناسان و شرق شناسان غربی گفته‌اند که: این زبان از زبانهای هندواروپایی و خانواده‌های هند و ایرانی و در زمرهٔ زبانهای ایرانی است و با زبان فارسی قرابت نزدیکی دارد.

کردی از ریشه زبان‌های ایران قبل از حمله اعراب به ایران است. این گویش از عربی و ترکی تأثیر چندان نپذیرفته و کمابیش اصیل مانده‌است. زبان کردی دارای ادبی بسیار پهناور است. قدیم‌ترین نوشته به زبان پهلوی اشکانی قباله‌ای است که از اورامان در کردستان به دست آمده.

کردی که اکثر کردها در (ایران، ترکیه، عراق و سوریه) با آن صحبت می‌کنند زبان ادبی و نیمه رسمی به شمار می‌رود و در کشور عراق از زمان اشغال قوای انگلیس (۱۹۱۸ م.) تاکنون در مدارس تدریس می‌شود.

زبان کردی شامل گویشهای متعددی است یکی کورمانجی شرقی یا مکری در سلیمانیه و سنه ؛ و یکی کورمانجی غربی در دیار بکر و رضائیه و ایروان و ارزروم و شمال سوریه و شمال خراسان. گروه اصلی دیگر یا گروه کردی جنوبی در منطقه کرمانشاه و بختیاری..

کرمانجی گویش کردهای شمال خراسان، ناحیه مرزی ایران و ترکیه، روستاهای تکاب وشاهیندژ، شرق ترکیه و شمال عراق است. سورانی در بخش میانی مناطق کردنشین ایران و همچنین در نیمه جنوبی کردستان عراق صحبت می‌شود. شهرهای اصلی سورانی‌زبان عبارتند از: مهاباد، سنندج، سلیمانیه، اربیل و کرکوک که بدان تکلم دارند. کردی جنوبی دارای لهجه‌های کردی کرمانشاهی، کلیایی، سنجابی، کلهری، لکی و فیلی است که در استان کرمانشاه و استان ایلام و استان لرستان و مناطق هم مرز با این دو استان در کشور عراق یعنی استان دیاله و بخشهایی از کرکوک و موسل بدان تکلم دارند.

به نظر دانشمندان زبان شناس و شرق شناس قبایل ماد و پارس همزبان بوده و هر دو به یک گویش سخن می‌گفته‌اند. تئودور نولدکه خاورشناس آلمانی، معتقد است که زبان مادی بدون شک خویشاوندی بسیار نزدیکی با زبان پارسی باستان داشته، اکنون با کاوش در مناطق غرب ایران از مادها آثاری در تپه هگمتانه در دست است. پروفسور ن. مکنزی نوشته است که در نظر اول می‎توان انتظار داشت که منظور از زبان مادی زبان کردی است. معتبرترین زبانشناس زبان کُردی ولادیمیر مینورسکی نیز همین نظر  را تایید می‌کند:

«اگر کردها از نوادگان مادها نباشند، پس برسر ملتی چنین کهن و مقتدر چه آمده‌است و این همه قبیله و تیرهٔ مختلف کرد که به یک زبان ایرانی و جدای از زبان دیگر ایرانیان تکلم می‌کنند؛ از کجا آمده‌اند؟» (مینورسکی ۱۹۷۳)

پیدایش زبان کردی چگونه بوده است؟ آشکار است که زبان هر زاد و بومی زبان ساکنان آن است؛ اگر رویدادهای تاریخی باعث ایجاد تغییرات نژادی نشده باشد آن زبان همان زبان ساکنان دیرین آن سرزمین است. عکس این موضوع نیز صادق است. اینک ببینیم این موضوع در مورد زبان کردی چگونه صدق می‌کند؟

دورانی که، قوم ماد خود را به ایران کنونی و غرب آسیا رسانید با اقوام لولوبی، گوتی، کاسی، (خوری یا هوری‌ها) - که در دامنه‌های آن سوی کوههای زاگرس می‌زیستند و تا حد مناسبی زندگی خود را سامان داده بودند و حکومت و تمدنی نسبتاً پیشرفته تأسیس کرده بودند – مواجه شدند.

مادها ظرف ۲۰۰ سال طومار این حکومتها را در هم پیچیدند و در سال ۶۱۲ پیش از میلاد مسیح امپراتوری بزرگ ماد را بنیان نهادند و بدین ترتیب زبان مادی به زبان رسمی بدل شد. از آن زمان تا هنگام انتشار اسلام در کردستان، سیزده قرن سپری شده‌است. در این مدت طولانی سرزمین ماد بزرگ و کوچک و سرزمین‌های دیگری که به سرزمین ماد ملحق شده اند؛ از حیث نظامی و سیاسی بسیار دست به دست شده‌اند. و قدرت سیاسی به دست افراد مختلفی - که زبان آنها با زبان مادها متفاوت بوده‌است - افتاده‌است. هر حکومتی هم که برسر کار آمده زبان خود را به عنوان زبان رسمی تحمیل کرده‌است. در اوضاع واحوال آن روزگاران، که تمامی بنیادهای اجتماعی کم رنگ شده و رو به افول نهاده بوده‌است، این جابه جایی درقدرت نمی‌تواند از تأثیر نهادن بر این بنیادها برکنار بوده باشد. تاریخ، برخی رویدادها را ثبت کرده‌است که طی آن، سلطهٔ سیاسی بریک سرزمین، تغییرات نژادی بنیادی و ایستایی زبان را در آن سرزمین باعث شده‌است. امروز ردپای تأثیر جابه جایی در قدرت را در شرق قلمرو امپراتوری ماد به وضوح می‌توآن دید. به عکس در بخشی از غرب سرزمین ماد، بنیادها همچنان دست نخورده مانده‌است. بلکه تسلط مادها وضعیت نژادی و زبانی برخی از سرزمین‌هایی را که بعداً به قلمرو مادها ملحق شد، تغییر داده و به مسیر توسعهٔ مادی کشانده‌است و به موازات بخش غربی قلمرو خود، آنها را توسعه داده‌است. بیشتر تاریخ شناسان پر آوازه براین باورند که، کردهای امروز نوادگان مادهای دیروزند.


زبان پارتی (پهلوانیک)، که به نظر زبان شناسان همراه با زبان مادی در زمرهٔ زبانهای شمال غربی، خانوادهٔ زبانهای ایرانی جای می‌گیرند؛ بیش از دیگر زبانها بر زبان کردی تأثیر نهاده‌است و امروزه رد پای این تأثیرات در گویش آیینی زبان کردی، دیده می‌شود.

هم‌زمان با سقوط و فروپاشی امپراتوری ساسانی و حمله اعراب به ایران در ایران، وقفهٔ تازه‌ای برای زبان کردی آغاز شد. زبان مادی در آن زمان به نسبت زبان رایج دوران اقتدار امپراتوری ماد، دستخوش تغییرات ۱۳۰۰ ساله شده بود. به همان نسبت که زبان پارسی باستان پیشرفت کرده و به زبان دری / پارسیک تبدیل شده و آمادگی و ظرفیت آنرا یافته‌است که زبان پارسی کنونی از آن جدا شود؛ زبان مادی هم پیشرفت کرده و دستخوش چنان تحولات و دگرگونی‌هایی شده؛ که استخراج زبان کردی از آن ممکن شده باشد.

دین و مذهب

کردها در استان‌های کرمانشاه و ایلام شیعه و بخشی اهل‌سنت هستند. در استان لرستان ایران جمعیت قابل ملاحظه کرد شیعه زندگی می‌کنند. کردهای خراسان نیز شیعه هستند. در استان کردستان و بخش‌هایی از استان آذربایجان غربی اهل‌سنت هستند. در بین کردها نزدیک به ۵۰ هزار خانوار و شاید بیشتر یزیدی هستند. علاوه بر این، جمعیت قابل ملاحظه‌ای از کردها که به یارسان و اهل حق معروفند در میان کردها هستند که مرکز سکونت آنها منطقه دالاهو و کرماشان و بصورت پراکنده در کردستان است. سایر کردها نیز مسیحی یا یهودی هستند.

بخش‌های کردنشین ایران

سنندج، مرکز استان کردستان ایران

مقاله اصلی: بخش‌های کردنشین ایران

نواحی کردنشین ایران شامل استان کردستان، بخش‌هایی از استان آذربایجان غربی، استان کرمانشاه، بخش‌هایی از ایلام و بخش‌هایی از لرستان است. در قسمت‌هایی از استان خراسان شمالی و قسمت‌هایی از خراسان رضوی نیز مناطقی وجود دارند که مردم در آن مناطق به زبان کرمانجی صحبت می‌کنند که از این میان می‌توان به مناطق: اسفراین، بجنورد، شیروان، قوچان، درگز، چناران و باجگیران اشاره نمود. مردم کردتبار این مناطق بنا به روایت تاریخ از ایل افشار هستند که در زمان شاه اسماعیل از منطقه جنوب دریاچه اورمیه به این نواحی برای محافظت از قلمرو شاه اسماعیل کوچ داده شدند و بنا به روایتی دیگر شاه اسماعیل آنان را به خاطر تضعیف سرکشی خان‌های کرمانجی و استفاده از آنان در مقابله با حملات بی امان ازبکان به خراسان بزرگ کوچاند.

طبق قانون اساسی ایران تدریس ادبیات زبان‌های قومی از جمله زبان کردی در مدارس، در کنار زبان فارسی آزاد است (اصول پانزدهم و نوزدهم) ولی در عمل تا امروز انجام نیافته‌است. همچنین در ایران تأسیس و انتشار رسانه‌های همگانی به زبان‌ها و یا گویش‌های منطقه‌ای کاملاً آزاد است، البته باز هم این را باید اضافه کرد که این قانون است و در عمل انتشار رسانه‌ها به زبان کردی با محدودیت روبرو است.

استفاده از نام‌های مادی که مستقیما به پادشاهان و سرداران ماد یا اعلام فرهنگی آنها مرتبط است در نام‌های کردی به وفور کاربرد دارد.

پانویس

  1. Konda Poll gives a figure of about ۱۱٫۴ million
  2. CIA World Factbook gives about 14 million (۱۸٪ Kurds out of ۷۶٫۸ million total population) (۲۰۰۸ est.)
  3. Turkish National Security Council gives about ۱۲٫۶ million (۲۰۰۸)
  4. Juvenile Nonfiction, “ The Handbook of Middle East ”, Publisher: ۲۱st Century, 2002. pg ۱۴۴:”About 20 percent of Turkey ’s population is Kurdish.”
  5. Kemal Kirisci, Gareth M. Winrow, “The Kurdish Question and Turkey ”, Routledge, 1997. pg ۱۱۹: “According to Turgut Ozal there were 12 million Kurds in Turkey . .. Van Bruinessen has argued that a ‘reasonable and even conservative’ estimate for the size of Kurdish population in 1975 was ۷٫۵ millions, which amounts to 19 percent of the population”
  6. Sandra Mackey , “The reckoning: Iraq and the legacy of Saddam”, W.W. Norton and Company, 2002. Excerpt from pg ۳۵۰: “As much as ۲۵٪ of Turkey is Kurdish.”
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ “Beverley Milton-Edwards, “Contemporary politics in the Middle East” Polity, 2006. pg ۲۳۱: “They form a population in all four states, making 23 percent in Turkey, 23 percent in Iraq, 10 percent in Iran and 8 percent in Syria (Mcdowell, 2003, p ۳-۴).”
  8. Estimate based on ۷٪ of ۶۸٬۶۸۸٬۴۳۳: World Factbook, s.v. Iran;
  9. Estimate based on ۱۵٪ to ۲۰٪ of ۲۶٬۷۸۳٬۳۸۳: World Factbook, s.v. Iraq; Encyclopedia of the Orient, s.v. Iraq: Religions and Peoples.
  10. Syria (۰۲/۱۰)
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ ۱۱٫۲ ۱۱٫۳ The Kurdish Diaspora, Institut Kurde de Paris (Paris: Institut Kurde de Paris, 2006), http://www.institutkurde.org/en/kurdorama/.
  12. Lokman I. Meho, The Kurds and Kurdistan: A General Background, in Kurdish Culture and Society: An Annotated Bibliography. Comp. Lokman I. Meho & Kelly Maglaughlin (Westport, CT: Greenwood Press, 2001), p. ۴, viewable on Google Books
  13. Council of Europe Parliamentary Assembly
  14. ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ A report by Lord Russell-Johnston. The cultural situation of the Kurds (en). Council of Europe. بازدید در تاریخ فوریه ۲۰۱۰.
  15. Kurds in the UK, BBC News 9 December ۲۰۰۸
  16. Kurds in the UK, BBC News 9 December ۲۰۰۸
    • کرد و پراکندگی او در گستره ایران زمین - ح. بهتویی - ۱۳۷۷ - تهران.
    • ایل‌ها و طایفه‌های عشایری کرد ایران. علی میرنیا. ناشر نسل دانش. ایران. ۱۳۶۸.
  17. کرد و پراکندگی او در گستره ایران زمین - ح. بهتویی - ۱۳۷۷ - تهران.
    • کرد و پراکندگی او در گستره ایران زمین - ح. بهتویی - ۱۳۷۷ - تهران.
    • ایل‌ها و طایفه‌های عشایری کرد ایران. علی میرنیا. ناشر نسل دانش. ایران. ۱۳۶۸.
  18. ایران، دایره المعارف بزرگ اسلامی، جلد دهم، تهران ۱۳۸۰
  19. آیت محمدی. سیری در تاریخ سیاسی کرد و کردهای قم. ا نتشارات پرسمان. ۱۳۸۲
  20. و. نیکیتین - کرد و کردستان ترجمه محمد قاضی - نشر درایت ۱۳۶۳. ص ۴۲-۵۱،
  21. Joshua Project - Great Commission Status of the Kurd People Cluster
  22. مرکز آمار ایران. دفتر آمارهای جمعیت، نیروی کار و سرشماری.: جمعیت و متوسط رشد سالانه : آبان ۱۳۸۵.
  23. مرکز آمار ایران. دفتر آمارهای جمعیت، نیروی کار و سرشماری.: خانوار و جمعیت استان‌ها برحسب ساکن و غیر ساکن: آبان ۱۳۸۵.
  24. محمد معین فرهنگ فارسی (متوسط) شش جلدی، انتشارات امیرکبیر، تهران ۱۳۶۲
  25. احسان یارشاطر: زبانها و لهجه‌های ایرانی: مقدمه لغتنامه دهخدا. تهران ۱۳۳۷
  26. محمد معین فرهنگ فارسی (متوسط) شش جلدی، انتشارات امیرکبیر، تهران ۱۳۶۲
  27. احسان یارشاطر: زبانها و لهجه‌های ایرانی: مقدمه لغتنامه دهخدا. تهران ۱۳۳۷
  28. V. Minorsky, Encyclopedia of Islam: «We thus find that about the period of the Arab conquest a single ethnic term Kurd (plur. Akrād) was beginning to be applied to an amalgamation of Iranian or iranicised tribes.,»Kurds«in Encyclopaedia of Islam». Edited by: P. Bearman , Th. Bianquis , C.E. Bosworth , E. van Donzel and W.P. Heinrichs. Brill, 2007. Brill Online. accessed 2007.
  29. ۳۱٫۰ ۳۱٫۱ زبانها و گویش‌های ایران. منبع: کتاب تاریخ زبان فارسی نویسنده: دکتر پرویز ناتل خانلری
  30. قومیت‌ها در بوستان سعدی، بازدید: ژوئن ۲۰۰۹.
  31. عبدالله شهبازی، مقدمه‌ای بر شناخت ایلات و عشایر، تهران: نشر نی، ۱۳۶۹، صص ۸۷- ۱۱۸.
  32. Martin van Bruinessen, «The ethnic identity of the Kurds», in: Ethnic groups in the Republic of Turkey, compiled and edited by Peter Alford Andrews with Rüdiger Benninghaus [=Beihefte zum Tübinger Atlas des Vorderen Orients, Reihe B, Nr.۶۰]. Wiesbaden: Dr. Ludwich Reichert, 1989, pp. ۶۱۳-۲۱. excerpt: «The ethnic label»Kurd«is first encountered in Arabic sources from the first centuries of the Islamic era; it seemed to refer to a specific variety of pastoral nomadism, and possibly to a set of political units, rather than to a linguistic group: once or twice,»Arabic Kurds«are mentioned. By the 10th century, the term appears to denote nomadic and/or transhumant groups speaking an Iranian language and mainly inhabiting the mountainous areas to the South of Lake Van and Lake Urmia, with some offshoots in the Caucasus...If there was a Kurdish speaking subjected peasantry at that time, the term was not yet used to include them.»[
  33. Wladimir Iwanov:«The term Kurd in the middle ages was applied to all nomads of Iranian origin».(Wladimir Ivanon, «The Gabrdi dialect spoken by the Zoroastrians of Persia», Published by G. Bardim 1940. pg 42)
  34. David Mackenzie: «If we take a leap forward to the Arab conquest we find that the name Kurd has taken a new meaning becoming practically synonmous with 'nomad', if nothing more pejorative» D.N. Mackenzie, «The Origin of Kurdish», Transactions of Philological Society, 1961, pp ۶۸-۸۶
  35. Richard Frye,«The Golden age of Persia», Phoneix Press, 1975. Second Impression December 2003. pp ۱۱۱: "Tribes always have been a feature of Persian history, but the sources are extremly scant in reference to them since they did not 'make' history. The general designation 'Kurd' is found in many Arabic sources, as well as in Pahlavi book on the deeds of Ardashir the first Sassanian ruler, for all nomads no matter whether they were linguistically connected to the Kurds of today or not. The population of Luristan, for example, was considered to be Kurdish, as were tribes in Kuhistan and Baluchis in Kirman"
  36. ایرانشهر-جلد اول ۱۳۴۲- یونسکو- کمیسیون ملی یونسکو در ا یران ص۹۷
  37. سیسیل جی ادموندز: کردها، ترک‌ها، عرب‌ها ص ۱۳، ترجمه یونسی
  38. و. نیکیتین - کرد و کردستان ترجمه محمد قاضی - نشر درایت ۱۳۶۳. ص ۴۲-۵۱،
  39. کردها نوادگان مادها - و. مینورسکی - ۱۳۸۲ نشر: ژیار
  40. سیسیل جی ادموندز: کردها، ترک‌ها، عرب‌ها ص ۱۳، ترجمه یونسی
  41. بنیان‏های تاریخی کردان
  42. و. نیکیتین - کرد و کردستان ترجمه محمد قاضی - نشر درایت ۱۳۶۳. ص ۴۲-۵۱،
  43. Kreyenbroek, Philip G., and Stefan Sperl. ۱۹۹۲. The Kurds: a contemporary overview. Routledge/SOAS contemporary politics and culture in the Middle East series. London: Routledge. p.۷۰
  44. کردها نوادگان مادها - و. مینورسکی - ۱۳۸۲ نشر: ژیار
  45. سیسیل جی ادموندز: کردها، ترک‌ها، عرب‌ها ص ۱۳، ترجمه یونسی
  46. بنیان‏های تاریخی کردان
  47. و. نیکیتین - کرد و کردستان ترجمه محمد قاضی - نشر درایت ۱۳۶۳. ص ۴۲-۵۱،
  48. Joshua Project - Great Commission Status of the Kurd People Cluster
  49. دا نشنامه کوچک <
  50. ک.توحدی, حرکت تاریخی کرد به خراسان, انتشارات توس و اسفند, ۱۳۶۶ و ۱۳۷۸.

۱. از نام‌های کردی مورد استفاده در بین مردم که با تاریخ ماد مرتبط است می‌توان به: آباکو آترین آتوی آرباکو آرتیکا و... همه این نام‌های از مدخل ۱ تا ۴۰ یکی از کتب مربوط به نامهای کردی و بخش حرف آ برداشت شده که خود ناشی از وسعت این نام‌های است.

منابع

 

+ نوشته شده در  جمعه 23 مهر1389ساعت 6:6 قبل از ظهر  توسط ام  |